زجّاج نيز گفته است : اگر شما در جنگ به عقوبت و زحمتى افتاديد ، ولى به غنيمت رسيديد ، به آن فردى كه زنش از دستش رفته است و مهريّه را نيز با خود برده است ، از آن غنيمت ، مهر او را بپردازيد . برخى اين كلمه را « فأعقبتم » را « فعقبتم » با تشديد قاف و برخى « فعقبتم » با تخفيف قاف و فتح و كسر آن خواندهاند . تمام اين قرائتها به يك معنى دلالت دارد ؛ يعنى : عقبى و آينده و نتيجه كه عبارت از « غنيمت » بوده باشد ، با شما گرديد و به غنيمت دسترسى پيدا نموديد ، پس مهر او را بپردازيد . قابل ذكر است ، مجموع زنانى كه به كفّار پيوستند ، شش تن بودهاند نه بيشتر . پس پيامبر خدا ( ص ) مهريّههاى آنان را از غنيمت پرداخت كردند .
* * *
[ 162 ] آيهء پانزدهم :
« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا جاءَكَ الْمُؤْمِناتُ يُبايِعْنَكَ عَلى أَنْ لا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئاً وَ لا يَسْرِقْنَ وَ لا يَزْنِينَ وَ لا يَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَ لا يَأْتِينَ بِبُهْتانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ ، فَبايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
« 1 » .
« اى پيامبر ! چون زنان باايمان آيند كه با تو بر ايمان بيعت كنند كه ديگر هرگز به خدا شرك نورزند و سرقت و زناكارى نكنند و اولاد خود را به قتل نرسانند و بر كسى إفترا و بهتان نبندند و با تو در هيچ امر نيك معروفى ، مخالفت نكنند ، بدين شرايط با آنان بيعت كن و براى آنان از خداوند آمرزش و غفران بطلب كه خدا بسيار آمرزنده و مهربان است » .
اين آيهء شريفه در روز فتح مكّه نازل شد . وقتى پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) از بيعت مردان فارغ شدند ، زنان به حضور ايشان شتافتند تا بيعت نمايند و گفته شده است كه بيعت آنان با دست نهادن در ظرف آبى بود كه پيامبر خدا ( ص ) دستشان را در آن آب ، فرو برده بودند و آنان نيز دستهاى خود را در آن آب قرار مىدادند و برخى گفتهاند كه پيامبر خدا با آنان مصافحه مىنمود ، در حالى كه روى دستهاى ايشان ، لباسى قرار داشت و با آنان شروط ششگانه را شرط مىنمود . « 2 »
مقصود از « قتل » عبارت از زنده به گور كردن دختران مىباشد . لفظ در آيه اعمّ از پسر و دختر مىباشد . « بهتان » عبارت از پيوست نمودن فرزند به مردى است ، در
هامش
( 1 ) . سورهء ممتحنه ، آيهء ، 12 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ذيل آيهء 12 ، سورهء ممتحنه .