گفتيد عرب بر شما ذليل و زبون گردد و عجم بر شما جزيه بپردازد . « 1 » ولى نزد شافعى ، جزيه از مشركين عجم گرفته نمىشود « 2 » و پيش اصحاب ما از يهود و نصارى و مجوس عموما گرفته مىشود . « 3 »
* * *
[ 149 ] آيهء هشتم :
« فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ذلِكَ وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ ، وَ لكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ ، وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ ، سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ »
؛ « 4 »
« شما مؤمنان چون در ميدان جنگ با كافران روبهرو شويد ، ( شجاعانه ) آنان را گردن زنيد تا آنجا كه از خونريزى بسيار دشمن را از پا درآوريد ، پس از آن اسيران جنگى را محكم به بند بكشيد كه بعدا آنان را آزاد گردانيد يا فديه گيريد تا در نتيجهء جنگ ، سختىهاى خود را فروگذارد و اگر خدا مىخواست خود از كافران انتقام مىكشيد و همه را هلاك مىكرد و ليكن ( اين جنگ كفر و ايمان ) براى امتحان خلق به يكديگر است و آنان كه در راه خدا كشته شوند ، خدا هرگز رنج و اعمالشان را ضايع نگرداند و آنان را به راه سعادت ، هدايت و امورشان را اصلاح مىفرمايد » .
نكتههاى ناب و فوايدى چند :
1 - « لقاء » در اينجا ، برخورد نظامى است .
« فَضَرْبَ »
اصل آن ، « فاضربوا الرّقاب ضربا » بوده است . پس فعل حذف شده است و مصدر نائب مناب او شده است و مضاف به مفعول گرديده است . با تأكيد و اختصار و تعبير از آن به قتل ، اشعار بر اين امر دارد كه سزاوار است با زدن گردنها باشد .
در صورتى كه امام انتخاب كرده باشد و در آن مورد تصوير به بدترين صورت مىباشد . « إثخان » به معنى كشتار زياد و غليظ مىباشد . اين كلمه از « ثخين » مىباشد و به معنى « غليظ » است و گفته شده است به معنى بيشتر كردن جراحتها است ، به حدّى كه نتواند بلند شود .
هامش
( 1 ) . تفسير كشاف ، زمخشرى ، ج 2 ، ص 262 ، سورهء بقره ، ذيل آيهء مباركهء ، 29 .
( 2 ) . الامّ ، ج 4 ، ص 172 .
( 3 ) . الخلاف ، ج 5 ، ص 540 ، مسئلهء 2 و 3 .
( 4 ) . سورهء محمد ، آيات 4 و 5