مالك ، شافعى و اكثر مفسّرين و فقهاء گفتهاند كه همگونى و همانند بودن ، از لحاظ خلقت و شكل خواهد بود . بنابراين نظير حيوان صيد شده را بايد كفّاره بدهد ، مثلا اگر شترمرغى را صيد كرده است ، بايد شترى را كفّاره بدهد . و اگر آهويى را صيد كرده باشد ، بايد گوسفندى را كه به اندازهء آن مىباشد ، قربانى نمايد .
انواع صيد : علماى شيعه صيد را به دو دسته تقسيم نمودهاند :
دستهء اوّل : حيوانات وحشى كه صيد مىشوند و همانند و مثل دارند ، مانند شترمرغ كه همانند آن در چهارپايان شتر است و الاغ وحشى كه مانند آن ، گاو است و آهو كه مثل آن ، گوسفند است . در اين قسم از شكار ، مماثل و همانند آن ، واجب مىشود .
دسته دوّم : آنست كه همانند و مماثل ندارند . اگر كفّارهء آن مشخّص و معيّن شده باشد ، همان واجب است و در غير اين صورت ، بهاى شكار واجب مىگردد .
6 - بنابر قول شافعى و علماى شيعه كه همانند و مثل ، را بايد به عنوان كفّاره بدهند ، آيا همانند بودن در « شخص » است كه كفّارهء كوچك براى كوچك ، بزرگ براى بزرگ ، نر براى نر و مادّه براى مادّه و . . . و يا در « نوع » است ، مثلا گوسفند براى آهو و شتر براى شترمرغ و در اين فرض نر براى مادّه و كوچك براى بزرگ كافى خواهد بود .
بعضىها شخص را معيار قرار دادهاند و بعضىها نوع را . به هر صورت دو احتمال وجود دارد و احتمال دوم از لحاظ فتوى و نظر دادن بهتر است ، براى آنكه مطابق با ظاهر آيه است . منتهى از لحاظ اينكه اطمينان و يقين به برى شدن ذمّه حاصل گردد ، احتمال اوّل بهتر مىباشد . لازم به يادآورى است كه حيوان معيوب از معيوب كفايت خواهد كرد ( مثلا شترى را كه به قتل رسانده ، كور بوده جزا و كفّارهء آن اگر نابينا باشد ، كافى است ) و حيوان لنگ از حيوانى كه يك چشمش كور است ، كفايت نمىكند ، اگر حيوان شكار شده ( مقتول ) حامله باشد ، كفّارهء آن نيز بايد باردار باشد و اگر متعذّر باشد ، بايد بهاى حيوان باردار را بپردازد .
7 - ( از آنجا كه ممكن است مسئلهء مماثلت و همانندى در قيمتگذارى براى برخى مورد شكّ و ترديد واقع شود ، قرآن كريم در اين زمينه ، دستور داده است كه بايد اين موضوع زير نظر دو نفر عادل و مطلّع ( كارشناس ) انجام پذيرد . در مورد كفّارهء
كنز العرفان في فقه القرآن — صفحة 367
مساهمون: المقداد السيوري
ص٣٦٧