تأمين عائلهاش بگذارد . سپس فرمود « آيا چنين نيست كه خداوند زكات را واجب نموده و آن را بر ذمّهء كسى قرار داده است كه مالك دويست درهم باشد ؟ ! » . « 1 »
پاسخ اين است كه : روايت مذكور از لحاظ سند ، صحيح نيست . و بر فرض كه صحيح باشد ، آن را به اين صورت توجيه مىنماييم . مابقى مال به اندازهاى است كه تا رفت و برگشت ، مخارج عيالش را تأمين نمايد . و قول قوى ، قول اوّل است . به دليل ظاهر آيه و به جهت روايات متعدّدى كه از صادقين ( عليهما السّلام ) نقل شده است و ديگر به جهت رعايت احتياط ، يعنى قول اوّل ، مطابق احتياط است .
فايده : از نظر علماى شيعه لازم نيست خود شخص مالك زاد و توشه باشد ، بنابراين اگر كسى به او بخشش نمايد و مثلا بگويد : مصرف سفر حجّ تو را متحمّل مىشوم ، حجّ بر او واجب مىشود و لازم نيست خود مستطيع بوده باشد . ابو حنيفه و احمد و مالك مىگويند ، واجب نمىشود و شافعى را در اين مورد دو قول دارد .
4 - با فراهم شدن شرايط مذكوره وجوب حجّ مضيّق و فورى است و تأخير آن ، جايز نيست . ابو حنيفه نيز طرفدار فورى بودن وجوب حج است و در نزد شافعى ، واجب موسّع است ، به دليل اينكه هنگامى كه آيهء حج نازل شد ، پيامبر ( ص ) فورا حجّ را انجام نداد و در سال حجّة الوداع ، آن را به جا آورد .
جواب از استدلال شافعى آنست كه پيامبر ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) توان انجام حجّ را نداشت ، لذا به تأخير افكند ، چه آنكه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) با اهل مكّه ، قرارداد بسته بود كه به سوى آنان نرود و هنگامى كه آيهء حج نازل شد ، به قصد حجّ ، راهى مكّه شد و زمانى كه به حديبيّه رسيد ، ممانعت كردند ، لذا همانجا سر را تراشيد ، و از احرام بيرون آمد .
دليل ديگر بر فورى بودن حجّ ، عموميّت آيهء
« وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ »
؛ « بشتابيد به سوى سبب مغفرتى كه از سوى پروردگارتان مىباشد » « 2 » . زيارت خانهء خدا يكى از اسباب مغفرت است و فورى انجام دادن آن ، واجب مىباشد . و همچنين
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 4 ، ص 267 ، حديث 3 ، التهذيب ، ج 5 ، ص 2 - 3 حديث 1 ، الفقيه ، ج 2 ، ص 258 ، حديث 255 ، غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 84 ، حديث ، 229 .
( 2 ) . سورهء آل عمران ، آيه 133 .