909 . كلز 1
- ؟
رازى : اين چوبى است كه از هند مىآورند و آن در بلخ بسيار است . مىپندارم 2 كه اين « مغاث » هندى است .
( 1 ) . نسخههاى الف و فارسى : كلر ، بايد خواند كلز ؛
II , Vullers
، 866 ؛
II , Dozy
، 483 . ابن سينا ، 364 : كلس ؛
Stein
، 1717 : كلن .
( 2 ) . نسخهء الف : أحسبه ، نسخهء فارسى : « از جمله انواع او مغاث هندى خوبتر است » ، يعنى مىخواند « أحسنه » .
910 . كلنكر 1
اين گياهى با برگهاى ضخيم است ، ميوههايش گرد مانند انگور ، سفيد ، دراز و تلخ مزهاند ؛ آنها را روى چشم ملتهب 2 مىگذارند . به [ گويش ] ترمذى ويوذ 3 و بخارايى ويوذه 4 [ ناميده مىشود ] . كلنكر به [ گويش ] بلخى به معناى « عنب الثعلب » 5 است كه دربارهاش به قدر كافى گفته شده است 6 .
( 1 ) . خواندن مشروط ، نك . شمارهء 735 ، يادداشت 19 .
( 2 ) . العين الرمدة ، نك . ابن سينا ،
III
، ج 1 ، 221 .
( 3 ) . ويوذ - چنين است در نسخهء الف .
( 4 ) . ويوذه .
( 5 ) . عنب الثعلب ، نك . شمارهء 735 ، يادداشت 19 .
( 6 ) . در پى آن در نسخههاى الف ، ب و پ جملهاى است مربوط به شمارهء 924 : « ابو الخير در [ ترجمهء كتاب ] اطيوس [ مىگويد كه ] « الخرنوب الكبير » همان « كنگر » است ؛ نيز مىگويد كه « عكّوب » هم كنگر است » . در نسخهء فارسى حذف شده است .
911 . كلت 1
اين « ماش هندى » است ؛ از نظر پهن بودن [ شكل ] به عدس و از نظر رنگ به « كرسنّه » شباهت بسيار دارد 2 .
( 1 ) . يا قلت و قلب - الف )
Lithospermum officinale L .
؛ سراپيون ، 324 ؛ ميمون ، 326 ؛ عيسى ، 10 110 ؛
I , Low
، 297 ؛ ب )
Dolichos biflorus L .
؛ ابن سينا ، 657 ؛ عيسى ، 8 71 ؛
II , Low
، 518 . محيط اعظم ،
III
، 309 اشاره مىكند كه قلت معرب « كلتهى » هندى است ؛ طبق
Platts
، 842 : كلتهى -
Dolichos biflorus
. در نسخهء فارسى حذف شده است .