( 10 ) . سپس همانند ديگر موارد در نسخهء فارسى از جنس و خواص درمانى اسفرزه سخن مىرود .
851 . قفد 1
معتقد بعضى آن است كه حب الفقد تخم پنج انگشت است و اين خطاست . صواب آن است كه او تخم نبات عرفج است و او به شاهدانه مشابهت دارد اما از شاهدانه خوشبوىتر است . عادت آن است كه او را بريان كنند و مقدارى نمك آب بر وى بريزند ، آنگاه او را به اطراف برند و استعمال كنند .
به لغت سجزى او را تخم مرور 2 گويند و بوى او خوش بود چنانك بوى آبنبات عرفج .
[ فقد ] به درخت سماق مشابهت دارد و منبت او در وادىها و آبگذرها باشد .
ابو معاذ گويد حب الفقد تخم پنج انگشت است . اعتماد ايشان بر قول صاحب « كافى » است كه او چنان نقل كرده است از جالينوس كه حب الفقد دانهء پنج انگشت است . قوت پنج انگشت در حرف « با » تقرير كرده آمد 3 .
( 1 ) . نوشتار نادرست واژهء « فقد » . ظاهرا چنين اشتباهى مكرر ديده شده است و به همين جهت در شمارهء 796 بهخصوص تأكيد مىشود كه در اين واژه ، حرف « فا » پيش از « قاف » قرار مىگيرد يعنى آن را بايد « فقد » خواند ، اما باوجود اين در حرف « قاف » پيدا شده است . البته اشتباه فقط در عنوان است و در متن همه جا « فقد » آمده است . فقد -
Vitex agnus castus L .
؛ عيسى ، 1 190 ؛
III , Low
، 491 ؛
II , Dozy
، 273 . نيز قس . شمارههاى 181 و 796 .
( 2 ) . تخم مرور ، نام افعانى فقد « مروندى » است ؛ اسلانف ، 814 .
( 3 ) . نك . شمارهء 181 .
852 . قفر اليهود 1
- اسفالت
ابن شميل گويد : قفر سه نوع است ، يكى را ازو « كفر » 2 گويند ، نوع دوم را « قير » گويند و نوع سوم را « زفت » گويند . كفر آن است كه كشتىها را به او بيندايند و محكم كنند .
رسائلى گويد : كفر اليهود نوعى است از زفت شامى ، به لغت رومى او را اسفلطون و اسفلطوس 3 گويند و به لغت سريانى كفرا 4 گويند .
محمد زكريا گويد : دليل منفعت در وى آن است كه بوى او باقوت باشد ، جرم او گرانسنگ بود و نرم . هرچه لون او سياه باشد نيك نبود .
اوريباسيوس گويد : علامت نيكويى در وى آن است كه لون او بنفسجى بود ، درخشان