709 . عصافير الشوك 1
اطيوس : به يونانى طروغلودوطوس 2 [ ناميده مىشود ] و كوچكتر از همه انواع [ گنجشكها ] است .
پولس : اغلب در سباخ [ پهن ] - به عقيدهام [ بايد خواند ] سياج [ پرچين ] 3 - زندگى مىكند ، رنگش لطيفتر از ديگر گنجشكها غير از [ گنجشك ] ملكى 4 است . [ رنگش ] ميان زرد و خاكسترى است ، در پهلوها پرهاى طلايى دارد . منقارش باريك است ، روى دم نقطههاى سفيد وجود دارد و پيوسته دم را مىجنباند ؛ مانند گنجشك جيكجيك مىكند . [ اين پرنده ] اغلب در زمستان پيدا مىشود و بهندرت در پاى [ ساختمانها ] و در جاليزها زندگى مىكند .
جاحظ 5 : عصفور الشوك با خر بازى مىكند و اين قاتلش است ، زيرا اگر خر ورم گرده 6 داشته باشد ، با گذشتن از كنار [ لانه ] عصفور الشوك 7 ، خود را به آن مىمالد . به همين جهت ، خر هنگامى كه عرعر مىكند ، عصفور الشوك [ از ترس ] تخم مىاندازد و جوجههايش از لانه خارج مىشوند . حال معلوم مىشود چرا اين گنجشك در پى خر مىپرد و به سرش نوك مىزند .
در كتاب النخب [ گفته شده است ] كه عصفور الزرع 8 در ناحيهء ديار ربيعة زندگى مىكند ؛ شكمش بسيار زرد است . در بهار از شكم اين [ پرنده ] « سنگ يرقان » 9 به دست مىآورند .
( 1 ) . به عربى به معناى « گنجشكهاى خار » است .
II , Dozy
، 135 : عصفور الشوك
sorte de oiseau petit
( نوعى پرنده كوچك ) است . با تكيه بر اشارهء بيرونى در اينباره كه اين پرنده به يونانى طروغلودوطوس ناميده مىشود ، مىپنداريم كه اين ممكن است
Troglodytes troglodytes
يعنى دمجنبانك باشد . نسخهء فارسى حذف كرده است .
( 2 ) . طروغلودوطوس ، يونانى - زندگىكننده در غار يا سوراخ » ؛ نك . شمارهء 1 .
( 3 ) . يعنى ؛ السباخ تصحيف السياج است .
( 4 ) . الملكى - پادشاهى .
( 5 ) . قس . جاحظ ، حيوان ،
V
، 266 - 267 .
( 6 ) . الدبر ، نك .
Lane
، 846 .
( 7 ) . اذا مرّ بالشوك - « با گذشتن از كنار خار » ، به احتمال زياد منظور لانهء عصفور الشوك است .
( 8 ) . عصفور الزرع - « گنجشك زمين شخمشده » .
( 9 ) . حجر اليرقان ، طبق محيط اعظم (
II
، 133 ) نامى ديگر براى حجر الخطاطيف - « سنگ پرستوك »