سطوريون 4 .
ديسقوريدس از شجرة الكلب 5 نام مىبرد و آن را به عنوان دارندهء شاخههاى فراوان چهار سطحى و متراكم توصيف مىكند ؛ برگهايش گرد و روى شاخهها پراكندهاند ، آنها [ نيز ] متراكم و تلخ مزهاند . گلها و تخمهايش به علك 6 مىمانند و سخت و سفتاند ؛ آن در حياط ، روى بامها و سنگلاخها مىرويد .
پولس : جانشين آن تخم جرجير است .
ديسقوريدس : برخىها آن را طريفولّن مىنامند كه معنايش « سه برگى » 7 است ؛ [ برگهايش ] به زمين خم مىشوند شبيه آنكه برگهاى ترشك يا گلهاى سوسن خم مىشوند ، رنگش خونى ، ساقه نازك ، گلها سفيد ، ريشه شبيه بلبوس و به اندازه سيب است ، از بيرون سرخ و در درون سفيد است 8 .
( 1 ) . ترجمهء مستقيم « خايه روباه » - انواع ثعلب ، مانند
Orchis antropophora L .
يا
Tulipa Gesneriana L .
؛ سراپيون ، 196 ؛ ابو منصور ، 182 ؛ ابن سينا ، 750 . نيز نك . شمارهء 399 ، يادداشت 1 .
( 2 ) . ساطوريون - يونانى ، ديوسكوريد ،
III
، 122 .
( 3 ) . طريفوللن ، نك . شمارهء 399 ، يادداشت 5 .
( 4 ) . سطوريون ، نك . يادداشت 2 .
( 5 ) . شجرة الكلب ، ترجمهء مستقيم « گياه [ ضد ] هارى سگ » . اين نام در ترجمهء عربى ديوسكوريد وجود ندارد . اما در منابع بعدى به آن به عنوان معادل « اليسن » يا « الوسن » ( ) يونانى -
Alyssum saxatile L .
اشاره شده است ؛ غافقى ، 38 ؛ ميمون ، 370 ؛
I , Dozy
، 730 ؛ عيسى ، 10 11 . نك . همينجا شمارهء 89 ، يادداشت 1 .
( 6 ) . العلك ، علك - صمغ چوب است ، اما اگر علك بخوانيم ، آنگاه گياهى است در حجاز .
Lane
، 2138 .
( 7 ) . ذو ثلاث و رقات ، قس . شمارهء 399 ، يادداشت 5 .
( 8 ) . در حاشيهء نسخهء الف ، ورق 59 الف به خطى ريزتر و ناخوانا نوشته شده است : « ديسقوريدس :
« خصى الثعلب » ، برخىها آن را « خصى الكلب » مىنامند ، برگهايش بر سطح زمين گستردهاند . . . [ سه واژهء ناخوانا ] . برگها سبز و شبيه برگهاى زيتوناند ، جز اينكه اندكى نازكتر و درازترند . شاخهها [ به درازى ] يك وجبند ، رنگ گلهايش به ارغوانى نزديك است ؛ ريشهاش شبيه ريشه بلبوس و از نظر طول برابر با زيتون است . او از « خصى الكلب » ديگرى نيز نام مىبرد كه برگهايش شبيه برگهاى ترهاند ، دراز ، پهنتر و ظريفترند . ساقهاش به درازى حدود يك وجب است ، [ رنگ ] گلهايش به ارغوانى نزديك است .
ريشهاش شبيه دو بيضه است [ در متن : « اعصار » كه نامفهوم است ، ديوسكوريد ،
III
، 121 : بالانثيين ، ابن سينا ، 750 ، متن عربى ، ص 4541 : بالخصيتين ] . »