* * ارجانى : [ خصى الكلب ] دو نوع است ؛ [ نوع ] زرد دو ريشه دارد كه يكى از آنها بالاى ديگرى قرار گرفته است .
مىپندارم كه اين آفتابپرست 9 است كه از آن كبوده 10 مىسازند ، زيرا شبيه دو دانه زيتون است . در كتاب الادهان آن را [ به نام ] « هوربوسه » 11 ديدهام ، كه گويى بوسه بر آفتاب مىزند 12 .
ارجانى : [ خصى الكلب ] دو نوع است - پر و ديگرى - پوك و چين خورده .
( 1 ) . اكثر منابع اتفاق نظر دارند كه منظور
Orchis morio L .
يا
Orchi papilionacea L .
است ؛ سراپيون ، 115 ؛ ابو منصور ، 181 ؛ ميمون ، 391 ؛
II , Low
، 296 ؛ عيسى ، 11 - 8 129 . نيز قس . ابن سينا ، 751 . نام عربى به معناى « خايهء سگ » است .
( 2 ) . اورخيس - يونانى ، ديوسكوريد ،
III
، 121 .
( 3 ) . نك . شمارهء 518 .
( 4 ) . خصى الثعلب ، نك . شمارهء 400 .
( 5 ) . ذو ثلاثه اوراق - « سه برگدار ، سه برگى » ترجمهء مستقيم طريفلن يونانى ، ديوسكوريد ،
III
، 122 .
( 6 ) . اصل خصى الكلب ، در ترجمهء عربى ديوسكوريد ،
III
، 121 خصى الكلب نوشته نشده و ارخس بدون ترجمه بهجا گذاشته شده است .
( 7 ) . * كازرونى اين قطعه را بدون اشاره به الحاوى مىآورد ( ورق 300 الف ) .
( 8 ) . ذو ثلاث خصى .
( 9 ) . آفتابپرست ، نك . يادداشت 12 .
( 10 ) . كبوده ، اين واژه در فرهنگها فقط به معناى نوعى بيد آمده است ؛
II , Vullers
، 793 .
( 11 ) . الهوربوسه - « بوسه زننده بر خورشيد » .
( 12 ) . * * تعلق اين قطعه به شمارهء 399 قابل ترديد است ، زيرا « آفتابپرست » يكى از نامهاى فارسى پنيرك ( خبازى يا ملوكيه ) است ؛ نك . شمارهء 1014 ؛ قس .
I , Vullers
، 155 : خبازى - آفتابپرست - باب سنجاب . افزونبر اين ، نقل از ارجانى ناتمام گذاشته شده و بار ديگر تكرار شده است ؛ نسخهء فارسى : تمام ين قطعه حذف شده است .
400 . خصى الثعلب 1
اين گياهى است با همان نيروى خصى الكلب .
الدمشقى : دارويى گرم و مرطوب به اين [ نام ] مشهور است .
پولس و ابو الخير : به يونانى ساطوريون 2 ، نيز طريفولّن 3 [ ناميده مىشود ] . جالينوس :