381 . خيرى 1
حمزه : [ خيرى ] معرب « هيرى » 2 است ؛ آن را « شببو » 3 [ نيز ] مىنامند زيرا بويش در شب انتشار مىيابد .
نوعى از آن به نام هيرى ارشق 4 وجود دارد . مىگويند كه اين خزامى 5 است و خزامى به فارسى « اروانه » و « مادران بو » 6 ناميده مىشود كه به معناى « بوى مادران » است .
مردم عراق انواع گوناگون خيرى را منثور 7 مىنامند .
* روغن خيرى به رومى ابيلون 8 [ ناميده مىشود ] .
پولس : خيرى با گلهاى سرخ « مرجان » ناميده مىشود .
ديسقوريدس : اين لوكوون 9 است و گلهاى سفيد ، زرد و ارغوانى دارد 10 .
( 1 ) .
Cheiranthus Cheiri L .
؛ سراپيون ، 315 ؛ ابو منصور ، 177 ؛ ابن سينا ، 772 ؛ ميمون ، 394 ؛ خرى نيز تلفظ مىشود .
I , Vullers
، 771 .
( 2 ) . هيرى ، قس .
II , Vullers
، 1493 .
( 3 ) . شببو ، نسخهء فارسى : شببوى (
II , Vullers
، 403 ) .
( 4 ) . هيرى ارشق - « هيرى خوشاندام » .
( 5 ) . الخزامى ، نك . شمارهء 374 .
( 6 ) . نسخهء الف : مادرابو ، بايد خواند مادران بو ( نسخهء پ ) زيرا در پى آن ترجمهء عربى اين جمله را به دست مىدهد : رائحة الامهات « بوى مادران » .
( 7 ) . المنثور ، قس .
Lane
، 2764 .
( 8 ) . ابيلون ( ؟ ) .
( 9 ) . لوكوون يونانى ، ديوسكوريد ،
III
، 118 .
( 10 ) * . در حاشيهء نسخهء الف نوشته شده ، در نسخههاى فارسى و پ حذف شده است .
382 . خيزران 1
اين عسطوس 2 است .
مردى با پشتهاى خيزران از كنار الهادى 3 مىگذشت . فضل بن ربيع 4 پرسيد : اين چيست ؟ مرد پاسخ داد : ريشه قنا 5 ، - و از [ بر زبان آوردن ] نام مادر [ خليفه ] خوددارى كرد 6 .
( 1 ) .
Bambusa arundinacea Willd
؛ عيسى ، 4 29 ؛ بدويان ، 612 . نيز قس . ابو حنيفه ، 310 ؛
Lane
، 732 .
( 2 ) . العسطوس ، قس . لسان العرب ،
VI
، 141 .
( 3 ) . الهادى - چهارمين خليفهء عباسى ، در سال 786 كشته شد .