361 . حنوة 1
ابو حنيفه : اين گياهى خوشبو و گلهايش زرد رنگ است . 2
( 1 ) . حنوه در برخى از فرهنگهاى امروزى ، هميشه بهار دشتى -
Calendula arvensis L .
. است ؛ عيسى ، 16 36 ؛ بدويان ، 788 .
I , Dozy
، 333 :
hypericum
( گل راعى ) . در نسخهء فارسى حذف شده است .
نيز نك . شمارهء 20 .
( 2 ) . قس . ابو حنيفه ، 230 .
362 . حىّ العالم 1
ابو ريحان مىگويد : صفت نباتى كه او را ميشنا گويند از بعضى از اهالى سيستان پرسيدم و ايشان صفت ميشنا را چنين تقرير كردند ، نبات او را شاخهها ضخيم و ستبر باشد ، در غايت تازگى و طراوت بود ، در جرم او آب بسيار باشد ، برگهاى او مستدير بود به شكل درهم و درشت بود . اين اوصاف بىتفاوت صفت نباتى است كه عرب او را حى العالم گويد .
اهل اندلس « حى العالم » را مسافق 2 گويند . منبت او در مواضع ناودانها باشد و در جايگاهى كه آب در او جمع شود از زمين 3 .
( 1 ) .
Sempervivum arboreum L .
؛ سراپيون ، 67 ؛ ابو منصور ، 136 ؛ ابن سينا ، 243 ؛ ميمون ، 162 ؛ عيسى ، 1 167 . اين عنوان در حاشيهء نسخهء الف ( ورق 52 ب - 53 الف ) نوشته شده و متأسفانه بخش بزرگ آن را نمىتوان خواند . احتمالا به همين علت ، نسخههاى ب و پ آن را حذف كردهاند . مترجم فارسى اين عنوان را در اينجا گنجانده و به عنوان مقدمه چنين نوشته است : ابو ريحان « حى العالم » را در حرف « حاء » ذكر نكرده است . اهل سيستان او را به « ميشناء » تعريف كردهاند و [ به همين جهت ] ذكر خاصيت و هيئت او در حرف « ميم » كرده است » . در واقع ، عنوان « ميشناى » در حرف « ميم » وجود دارد ( نسخهء الف ، ورق 124 الف ؛ شمارهء 1028 ) ، لكن در آنجا اشاره نمىشود كه اين « حى العالم » است . همه متن اين عنوان را از روى نسخهء فارسى نقل كردهايم .
( 2 ) . يا مسافق -
I , Dozy ; Cotyledon umbillicus L .
، 659 ؛ عيسى ، 17 58 . اين جمله به احتمال زياد از مترجم فارسى است ، زيرا بيرونى در ديگر جاها نامهاى اندلسى گياهان را نمىآورد .
( 3 ) . سپس داستان پادشاهى از كتاب غرايب الفوايد مىآيد كه نخستين بار متوجه خواص درمانى حى العالم شده است .