271 . جوز بوّا 1
[ جوز بوا ] به هندى جاى پهل 2 [ ناميده مىشود ] .
بشر : آن تند است . 3
* يحيى و خشكى : « جوز بوا » يكى از خوشبوترين مواد معطر است كه بيشتر در معجونهاى خوشبو و عطرهاى زنانه به كار مىرود . [ جوز بوا ] سنگين بهترين است و آن در تركيب جوشاندهء بان 4 وارد مىشود ؛ آن را از سفالة مىآورند . 5
[ جوز بوا ] به سريانى گوزادبسما 6 و گوزىبويا 7 ، به فارسى گوزبويا ناميده مىشود .
ارجانى : اين جوز است به اندازهء مازو ، با پوست نازك به رنگ غبار كه به آسانى مىشكند . بر اثر شكستن ، مغزى خوشبو و تندمزه [ پديدار مىشود ] .
جالينوس [ آن را ] بالانوس 8 [ مىنامد ] .
ابو معاذ آن را « جوز معطر » 9 مىنامد .
در الميامر [ گفته شده است ] : جوز الملك 10 همان « جوز بوا » است .
رازى : جانشين [ جوزبوا ] يك [ وزن ] « جوز معطر » 11 و نيم [ وزن ] سنبل است .
ابن ماسويه : جانشين آن نيم وزن بسباس ( 12 ) است .
مؤلف ياقوت : ضبر 12 جوز بوياست .
( 1 ) .
Myristica fragrans Houtt .
؛ سراپيون ، 286 ؛ ابو منصور ، 111 ؛ ابن سينا ، 138 ؛ غافقى ، 193 ؛ ميمون ، 71 . اين نام از « گوز بويا » فارسى است ،
Lane
، 485 . يونانيان باستان اين گياه را نمىشناختند ؛ غافقى ، 193 . شمارههاى 271 - 280 در نسخهء فارسى حذف شده است .
( 2 ) . نسخهء الف : جاى يمل ، بايد خواند جاى پهل ، قس .
Platts
، 374 : جائپهل ؛
Dutt
، 301 :
jayphal
.
( 3 ) . در پى آن ، واژهء مبهم يفل ، نسخهء پ : يفوح منه رائحة طيبة .
( 4 ) . طبخ البان ، بايد خواند طبيخ البان ( نسخهء پ ) ، دربارهء بان نك . شمارهء 134 .
* ( 5 ) . در
Picture
، 117 درج شده است .
( 6 ) . كوزدبسما ، بايد خواند گوزادبسما ، قس .
II , Low
، 61 .
( 7 ) . كوزىبويا .
( 8 ) . بالانوس ، اما نزد يونانيان به معناى تخم بان است ؛ نك . ديوسكوريد ،
IV
، 111 ؛ غافقى ، 193 ، ص 392 .
( 9 ) . جوز الطيب - از مترادفهاى جوز بوا ، عيسى ، 6 122 .
( 10 ) . جوز الملك - « جوز شاهى » .
( 11 ) . از اينجا برمىآيد كه جوز بوا و « جوز معطر » يكى نيستند ، لكن اندكى بالاتر ( يادداشت 9 ) سخن بر