( 3 ) . نسخهء الف : لا ينغر ، نسخهء پ : لا يتغير - « تغيير نمىكند » .
( 4 ) . اين شعر در ابو حنيفه ( 8 ) و لسان العرب (
XIV
، 44 ) آمده و به رؤبه شاعر سدهء هشتم نسبت داده مىشود .
( 5 ) . مكّاء جمع مكاكّى - پرندهاى است به اندازهء بلبل به رنگ قهوهاى روشن كه به آوازى دلنواز مىخواند ؛
II , Dozy
، 607 . لسان العرب ،
XV
، 290 : « اين پرنده از خانوادهء كاكلىهاست و فقط بالهايش رنگارنگ است » .
( 6 ) . گونهاى از اين شعرها در لسان العرب (
VII
، 355 ) و تاج العروس (
V
، 101 و
X
، 346 ) آمده است .
( 7 ) . ثمر السرح نك . شمارهء 535 . در اينجا اختلاط « آء » و « أ لا » روى داده است ؛ ميوهء سرح را « آء » مىنامند نه « أ لا » ( نك . شمارههاى 1 و 535 ) . چنين اشتباهى از فرهنگنويسان قديم از جمله ليث معاصر الخليل سر زده كه الازهرى ( 895 - 980 ) به آن اشاره كرده است ؛ نك . لسان العرب ،
II
، 480 ؛
Lane
، 1345 . ابو حنيفه « آء » و « أ لا » را جداگانه با شمارههاى 7 و 8 ذكر مىكند و « آء » را ميوهء سرح مىداند .
( 8 ) . نسخهء الف : السرح بايد خواند للسرح ( نسخهء پ ) .
( 9 ) . به صورت سه الف و همزه « ااآء » نوشته شده كه بايد خواند « الآء » .
( 10 ) . شجر الديلى كه بايد خواند شجر الرمل ، قس . ابو حنيفه ، 8 ؛ لسان العرب ،
XIV
، 44 . نسخهء پ :
شجر الدفلى ( خرزهره ) ، همينگونه است در لسان العرب (
I
، 24 ) .
( 11 ) . نسخهء الف : آآءة بايد خواند ألاءة ، قس . لسان العرب ،
XIV
، 44 .
( 12 ) . در ديوان ابو نواس ( مصر ، 1898 ، ص 19 ) اين شعرها به الحسين بن ضحّك نسبت داده مىشود .
( 13 ) . يا الآء .
( 14 ) . نك . يادداشت 11 .
( 15 ) . الدمالة ، به معناى « پهن » ، فضولات دريايى و جز اينها نيز هست ؛
Lane
، 915 .
( 16 ) . اين شعرها در ابو حنيفه ( 8 ) ، لسان العرب (
I
، 24 ) و تاج العروس (
I
، 41 ) آمده و گفته شده كه ابن عنمة در مرگ بسطام بن قيس نوشته بوده است .
( 17 ) . يعنى از گذشتههاى دور - من ازمان عاد . عاد نزد عربها يكى از نياكان به شمار مىآمد : عاد بن عوص بن ارم بن سام بن نوح . به همين جهت هنگامى كه مىخواستند اصل قديمى چيزى را خاطرنشان كنند ، مىگفتند : العادى ؛ تاج العروس ،
II
، 437 ؛ اعلام ،
IV
، 8 .
( 18 ) . اين شعرها در لسان العرب (
XV
، 129 ) و تاج العروس (
X
، 267 ) به نقل از ابو حنيفه ، اما بدون اشاره به مؤلف ، آمده است . دربارهء غضاة نك . شمارهء 32 ، يادداشت 5 .
( 19 ) . ضالة - سدر ( عناب وحشى ) -
Zizyphus Lotus Lam .
.