( 3 ) . الشفلح قس . لسان العرب ،
II
، 499 و
IX
، 315 ؛
II , Vullers
، 436 : شفلج .
( 4 ) . يا : « در ريشههاى كبر مىرويد » - يخرج فى اصول الكبر .
( 5 ) . به لباس بايد خواند بلناس از يونانى - « بلوط » ، قس .
I , Low
، 325 .
( 6 ) . نسخهء الف : ايفلوفوس ( ؟ ) ، نسخهء فارسى : ابيولوبوس .
( 7 ) . نسخهء الف : وافاريس ، بايد خواند قافاريس يونانى ، ديوسكوريد ،
II
، 172 . نسخهء فارسى : ثاثاليوس .
( 8 ) . دهنون دوذى .
( 9 ) . نسخههاى الف ، ب ، پ : قوترى كه احتمالا بايد خواند : قريرى ، زيرا برطبق
Platts
، 830 - 831 اصف - كرير يا كريل و كريلاست . نسخهء فارسى : واژه « پاك » شده است .
( 10 ) . نسخهء الف : خشبى الاصل ، نسخهء ب : حبشى الاصل ، نسخهء پ : خشن الاصل .
( 11 ) . صتارات العوسج ، عوسج - شكرخار ، نك . 741 .
( 12 ) . المنصور - دومين خليفهء عباسى ، در سال 775 ميلادى درگذشت .
( 13 ) . أسكرّجة ، سكرّجه نيز ديده مىشود ، صورت عربى سكرچه فارسى به معناى ظرف كوچك قدح مانند است كه براى سس و چاشنىها اختصاص دارد ،
Lane
، 1392 .
( 14 ) . كامخ كبر .
63 . اصابع صفر 1
به فارسى انگشت زرد 2 ناميده مىشود ، در كتابها به اين دو نام ذكر مىشود .
ارجانى مىگويد : از نظر شكل به كف دست مىماند و داراى رنگهايى از زرد و سفيد است . به سختى مىشكند 3 و مزهاش اندكى شيرين است .
اگر اين حدس درست باشد ، آنگاه تمام اينها صفات دستك مرعزى 4 و آن فنجنگشت است .
رازى دربارهء جانشين [ اصابع صفر ] مىگويد : اگر جنون را با آن درمان مىكنند ، يك و نيم برابر وزنش هزارجشان و دو سوم 5 وزنش بيخسعد جانشين آن مىكنند .
( 1 ) . ترجمهء مستقيم « انگشتان زرد » . باوجود اينكه نام اين گياه در بسيارى از منابع معتبر داروشناسى ديده مىشود ، نمىتوان تعريف دقيقى از آن به دست داد ؛ ابن سينا ، 28 ؛ غافقى ، 60 ؛ بيطار ، 90 . بيرونى در اينجا اين فرض را پيش مىكشد كه آن ممكن است فنجنكشت -
Vitex agnus castus L .
باشد ؛ نك .
شمارههاى 181 و 796 . چنين اشارهاى در كتابهاى امروزى نيز ديده مىشود ؛ قس . غافقى ، 60 ، ص 155 . ابو منصور ، 27 :
Digiti Citrini
.