مؤلفان گذشته و حال آموخته است . بيرونى مىنويسد : « او با افزودن آنچه در اختيارش است به آنچه من دارم به وظيفهء همكارى عمل كرده است ، پيوسته مىكوشيد تا مطابق با زمان و مكان از آنها كه در داروشناسى سررشته داشتند بپرسد و سپس داروهاى ساده را به نزدم مىآورد تا من آنها را از روى ظاهرشان توصيف كنم « 21 » » .
يادداشت يكى از نسخهبرداران صيدنه دربارهء همكارى بيرونى با ياور خود ، اطلاعات بيشترى به دست مىدهد . در صفحهء اول دستنويسى كه رونوشتى از آن به ما رسيده يادداشتى بوده كه در سال 549 / 1154 - 1155 محمد بن مسعود غزنوى « 22 » ، دانشمند و منجم مشهور ، نوشته است . او دستنويس نسخهء اصلى صيدنه را ديده و در نوشتهء خود اطلاعاتى در اينباره به دست داده است . از نوشتهاش برمىآيد كه اثر بيرونى به صورت چركنويس ناتمام مانده است . « 23 » بخشى از متن چركنويس كه از ديگر كتابها اقتباس شده و شامل شرح مواد دارويى معروف همگان است ، به خط ابو حامد النهشعى ياور بيرونى است . اما بيرونى در حاشيههاى دستنويس توضيحاتى بر اين داروها نوشته و نام آنها را به زبانهاى گوناگون آورده است ، نيز اطلاعاتى دربارهء داروهاى كمياب افزوده است . وانگهى ، بيرونى به خط ريز و با حروف ناقص در سطرهاى نامنظم مىنوشت آنچنان كه فهم نوشته را دشوار مىنمود و همين خود يكى از علتهاى نادرستى نسخههاى بعدى شده است .
مرگ بيرونى مانع تكميل صيدنه و تصحيح نهايى آن شده است .
مضمون صيدنه
صيدنه شامل داروشناسى و پيشگفتار مفصلى است . در آن هر ماده دارويى با عنوان جداگانهاى توصيف مىشود . پيشگفتار بهنوبه خود شامل مقدمه و پنج فصل است .
بيرونى در مقدمه تعريفى از اصطلاح « صيدنه » ( داروشناسى ) و « صيدنانى » ( داروشناس ، داروگر ) به دست مىدهد ، از مسائل و وظايف اين علم سخن مىگويد و جاى آن را بين
( 21 ) . نك . همينجا ، ص 175 .
( 22 ) . نك . همينجا ، ص 24 .
( 23 ) . برخى از ويژگىهاى متن صيدنه نيز به ناتمام ماندن آن اشاره دارد . در اينباره نك . ص 132 و دنبالهء آن .