است . « 78 » زمانى پاهاى يكى از آنها را شمردم ، او را دويست و چهل پا بود .
گاهى برخى از اشيا را با صفت نسبى ناميدهاند ، مانند عود . آن را « مندلى » نامند كه به محل [ پيدايش ] « 79 » آن نسبت دادهاند .
ابن هرمه مىگويد :
گويى سوارانند كه به نزدت آمدند ، شب را گذراندند * در مندل يا در دو راه بزرگ قمار « 80 »
مندل [ در اينجا ] محلى است همانند قامرون « 81 » ، * اين نه قمير است ، كه دبيجات از جزيرههاى آنهاست « 82 » . سپس خود عود را نيز « مندل » ناميدند .
[ شاعرى ] ديگر مىگويد :
( 78 ) . نسخهء فارسى ، 6 الف : و مىتوان دانست كه مراد او آن كرم است كه او [ را ] پارسيان « هزارپا » گويند .
( 79 ) . مندل - نام محلى در برمهء عليا ،
Vorwort
، 33 ، يادداشت 1 . ياقوت ،
VIII
، 174 .
( 80 ) . بقارعتى قمارا ،
Vorwort
، 33 : « بر هر دو تپه لخت قمار » . قمار - خمر ، كامبوج ، منابع عربى ،
I
، 367 ؛
Vorwort
، 33 ، يادداشت 4 .
( 81 ) . قامرون - تحريف قاماروپ ، نام قديمى آسام .
Vorwort
، 33 ، يادداشت 4 ؛ الجماهر ، 441 ، يادداشت 27 . ماللهند ، 198 : قامرو .
* ( 82 ) . نسخههاى ب و پ و
Vorwort
: كقامرون و الاقمير الذين الديبجات جزائرهم « نيز مانند قامرون و اقمير كه ديبجات جزاير آنهاست » . مهيرهوف با استناد به اينگونه قرائت ، متذكر مىشود كه بيرونى جزاير مالديو [ دبيجات ] را با جزاير اندمان و نيكوبار [ قامرون و اقمير ] اشتباه گرفته است . نك .
Vorwort
، 33 ، يادداشت 4 . لكن در نسخهء الف ، نخستين الف در واژهء « الاقمير » خط خورده است [ يعنى لاقمير خوانده مىشود ] كه معناى همهء جمله را كاملا تغيير مىدهد : حاصل اينكه قامرون و ديبجات جاهاى به كلى متفاوتاند و جزاير ديبجات جزء گروه جزاير قمير است . بيرونى در ماللهند ( 205 ) جزاير اقيانوس هند را به سه گروه تقسيم مىكند - خاورى ، باخترى و ميانى . او جزاير رام [ يا جزاير دمسىشل ، ماللهند ، 608 ، يادداشت 51 ] ، دوا [ - ديبجات ] و جزاير قمير [ قمير يا قمير ] را به گروه ميانى نسبت مىدهد . از اينجا ديده مىشود كه عقيدهء گ . فرّان در اينباره كه جزاير بخش خاورى اقيانوس هند را با نام « قمير » مشخص كردهاند ، با اشارات بيرونى مطابقت نمىكند ؛ منابع عربى ،
II
، 406 . در اين مورد ، حدس ح . حسنوف شايان توجه است كه در واژهء « قمير » ( نقل نام كومورو به عربى ) ، جزاير كومورو را مىبيند . ح . حسنوف ، اورتائو سيوليك گئوگراف و سايوخلار . تاشكند 1964 ، ص 96 . نيز نك . تحديد نهايات الاماكن ، 311 ، يادداشت 578 . ديبجات جمع ديبج از دويپه ( جزيره ) سانسكريت است . بنابراين ، ديبجات به معناى « جزيرهها » است و با اين نام جزاير مالديو و لاكاديو را مشخص مىكردند . ماللهند ، 614 ، يادداشت 11 ؛ منابع عربى ،
I
، 359 ؛
II
، 395 .