واجب است با عدم خوف بر نفس و طرف و با ظنّ به خلاص عرض ، و در اين صورت نفس و طرف در مدفوع ، هدر است ، و رعايت مراتب به نحوى كه گذشت مىشود .
دفاع از عرض با خوف بر نفس
و دفاع از عرض با خوف بر نفس يا نقص طرف ، مشكل است وجوب آن ، به جهت اهميّت نفس از عرض بحسب ظاهر ؛ بلى اظهر جواز دفع است با خوف بر نفس دفاع كننده يا علم به تلف ، چون تكليف به حفظ نفس تعييناً ، شاق است نسبت به نفوس شريفه ؛ لكن جواز دفاع ، منوط به اندفاع به قتال منتهى به قتل دافع بحسب ظن يا علم است ، و اگر بداند كه عرض منهتك است يا با نفس دافع يا بدون آن ، اظهر عدم جواز دفع است مگر با عدم خوف بر نفس دفاع كننده . و الحاق نقص اطراف به نفس ، محتمل است .
دفاع از مال واجب منتهى به نفس
و دفاع از مال واجب منتهى به نفس ، در حكم دفاع از نفس است ؛ و در غير آن ، با خوف بر نفس يا نقص طرف دفاع كننده ، خالى از شبهه نيست ؛ و با عدم خوف بر نفس يا نقص اطراف دافع ، جائز است . و آيا نفس مدفوع و نقص طرف او اگر معلوم يا مخوف باشد هدر است ؟ دور نيست در تقدير جواز يا وجوب دفاع .
و آيا با علم به هلاك طرف يا نقص در اطراف او به واسطهء عدم اندفاع به غير آن ، جائز است دفاع از مال غير مضطر اليه يا نه ؟ خالى از اشكال نيست اگر چه جواز آن خالى از وجه موافق اطلاق نص و فتوى نيست با مرتبه اى از مرجوحيت ؛ و همچنين در صورت خوف بر نفس دفاع كننده از مال . بلى با جواز يا وجوب ، هدر است ، چنان كه ضامن هر چه مفقود بشود در طرف دفاع كننده ، مىشود .
و اگر دفاع كننده از مال غير مضطر اليه ، عالم به قتل خودش بود ، جائز نيست دفاع ، اگر چه بداند سالم مىشود مال براى ورثه خودش ؛ و همچنين هتك عرض دفاع كننده از مال .
وجوب دفاع از نفس با احتمال نجات
و اما دفاع از نفس ، پس با احتمال نجات ، واجب است ؛ و با علم يا ظن اطمينانى به