نزاع دو نفر در حيوانى كه بارش مال يكى از آنها است
19 - اگر تنازع كردند در دابّه اى كه در يد آنها على التساوى است لكن بار او از يكى از آن دو است ، اظهر تساوى و اشتراك است به واسطهء اشتراك در يد ؛ و تصرفِ غيرِ كاشفِ از يَد ، مرجّحِ يد واقع نمىشود ؛ لكن به ملاحظهء حكايت اتفاق ، احوط صلح است بر وفق ترجيح . و به همين احتياطْ عمل بشود در صورتى كه يكى صاحب يد و ديگرى فقط صاحب حمل بر دابه است ، يا آن كه هيچ كدام يدى ندارند و يكى فقط صاحب حمل است .
نزاع در غرفهء بالاخانه
20 - اگر تداعى كردند در غرفه بالاى خانهء يكى كه درب آن مفتوح به غرفهء آن ديگرى است ، مقدّم است قول صاحب بيت با يمين او . و اگر دربِ مفتوح ، منحصر به طرف غرفهء غير باشد مقدّم مىشود قول صاحب آن غرفه با يمين او بنا بر اظهر .
حكم مال غير بر جدار و ميزان ذو اليد بودن
21 - اگر بر جدار كسى ملك غير بود مثل خشب ، پس اظهر عدم جواز منع از ابقا است . و در صورت انهدام و اختلاف در استحقاق وضع و عدم آن ، مقدّم است قول صاحب جدار با يمين او به عدم استحقاق وضع كه اعمّ از عاريه است .
و اظهر اين است كه صاحب بيت و جدار ، ذو اليد است و حكم براى او مىشود ما دام عالم به استحقاق غير و مقِرّ به آن باشد ، پس جهل او به سببِ استحقاق ، ضرر ندارد ؛ و علمِ طرفْ به استحقاق ، ثمر ندارد و او را ذو اليد نمىنمايد ، بلكه منتفع به ملك غير بوده بدون استحقاق معلوم براى مالك جدار ؛ پس با مسموعيّت دعوى ، يمين مالك به عدمِ علم به استحقاق غيرْ كافى است . و الله العالم .
تم كتاب الصلح و كتاب تزاحم الحقوق و الاملاك ، فى ثاني ذى القعدة من 1406 ، و الحمد لله و الصلاة على محمد و آله الامناء الطاهرين .