[ كتاب المساقاة ]
فصل اوّل مساقات و شرايط آن و فائده
« مساقات » معامله اى است بر سقى اصول ثابتهء اشجار ، در عوض حصه اى از حاصل آنها ، و آن مشروع و لازم است ، و در حكم ، مثل مزارعه است ؛ و افتراق آنها ، به زرع و سقى است كه دو عمل متفاوت است .
عقد مساقات و لزوم آن
الفاظ آن مثل مزارعه و سائر عقود معاوضيّهء لازمه ، بايد صريح يا ظاهر ( اگر چه با مجموع قرائن معتبره ) باشد ، مثل « ساقيتك على كذا » ، يا « اسق هذه الاشجار على كذا » يعنى حصه اى از حاصل آنها براى عامل مساقات در عوض سقى باشد و در جريان معاطات ، محكوم به حكم آنها است .
مساقات مانند مزارعه و اجاره ، از عقود لازمه است و قابل شرط خيار است .
صحّت مساقات قبل از ظهور ثمره
مساقات صحيح است قبل از ظهور ثمرهء درخت ؛ و اظهر صحّت است با موافقت آن با عرف عقلاء و احتياج ثمره در كيف يا كميت به آبيارى ، نه خصوص محافظت از فساد از سائر جهات مثل آفت و سرقت و اتلاف عدوانى .
و مساقات ، به موت مالك يا عاملِ ساقى ، باطل نمىشود ، بلكه وارثْ قائم مقام مورّث مىشود . و در صورت اشتراط مباشرت در عمل ، در حكمْ موافق مزارعه است ، چنانچه گذشت . در آن چه بر او مساقات واقع مىشود جائز است مساقات به هر چيزى كه اصل ثابتى داشته باشد كه با بقاى آن ، انتفاع به ثمرهء