اگر داخل در عقد مزارعه به طور استثنا يا شرط نتيجه باشد ، اظهر صحّت است بنا بر صحّت شرط نتيجه در صورت عدم غرريّت در معامله و عقد مزارعه .
مكروه است اجارهء زمين براى زراعت گندم مثلًا در صورتى كه عوض را گندم قرار بدهد . و اگر گندمِ خارج از زراعت همان زمين را اجرت قرار دهد ، احوط منع است ؛ و همچنين گندم خارج از زمين شخصى ديگر . و اگر گندم را در ذمّه قرار دهد و شرط نمايد اخراج آن را از زمين معيّن همان مورد اجاره يا غير آن ، اظهر جواز است .
2 - تعيين مدّت
و شرط است در صحّت مزارعه ، « تعيين مدت » به مثل ايام و شهور و سنين به نحوى كه مقارن يا متأخّر از ادراك زرع باشد . و اكتفاى به تعيين مزروع و ادراك آن در صورت عادت غالبه در مدت آن به نحوى كه خالى از غرر باشد ، خالى از وجه نيست .
فرض مضىّ موت و عدم ادراك زرع و اگر بر حسب اتفاق ، مدت مزارعهء معينهء به وقت خاصّ گذشت و زرع ، ادراك نشد پس در جواز ازالهء مالك زمين ، زرع را ، اشكال است ؛ و اظهر در صورت قصد زرع ( چنانچه مفروض مزارعه است ) عدم جواز است ؛ و در صورتى كه وقوع تأخير ادراك به سبب تفريط عامل [ باشد ] ، محتمل است جواز ازاله و تفريغ ( با تأمّل در بقاى استحقاق حصّه كه تفويت آن با تأخير عامل و ازالهء مالك شده است ؛ بلى در صورت رضاى مالك به بقاى زرع تا ادراك ، با اجرت استحقاق آن از عامل تفريط كننده ، متجه است نسبت به تمام زرع نه خصوص حصّهء مالك ؛ چنانچه مىتواند مجّاناً رضايت به ابقاى آن بدهد به عامل ) مثل صورت بقاى زرع ادراك شده كه جائز است تفريغ بعد از مطالبه و امتناع عامل و اذن حاكم يا مطلقاً . و در صورت ازالهء مالك بعد از تأخير ادراك با تفريط عامل ، محتمل است استحقاق مالك ، اجرت المثل زمين را در مدت ماضيه ؛ بلكه ثبوت استحقاق اجرت و انتفاى استحقاق حصه كه منتفى است به سبب تضييع عامل و تضرر مالك به بقا ، خالى از