ساختمانهاى اين شهر يكى پس از ديگرى نمايان شد و به وضوح ديده مىشد . همچنين در جنوب آن ، دهكدهاى كوچك نمايان گرديد كه به « نَزْله » معروف بود ؛ اين مكان پوشيده از خانههاى خِشتى و گِلى بود و در اين خانهها برخى از اعراب و اهالى آن سكونت داشتند كه بيشتر از صيادان ماهى بودند و در روبروى اين دهكده از سوى دريا ، دو جزيره كوچك وجود داشت كه نخستين جزيره در شمال ، به « جزيره سَعْد » و ديگرى به « جزيرهء سعيد » موسوم بود . در اين دو جزيره ، قرنطينهء بهداشتىِ حدود حجاز ، مستقر گرديده است . در جزيرهء نخستين ، جايگاهى براى تبخير و زدودن نمك از آب شور وجود داشت ، همچنانكه ساختمانهايى براى قرنطينهء افراد در آن بنا گرديده بود . در صورتىكه كشتىهاى وارد شده به اين مرز دريايى غير بهداشتى بودند ، كليهء حُجّاجِ آن بوسيلهء كشتىهاى بادبانىِ ( سَبْك ) پس از طى سه ساعت يا اندكى بيشتر ، به جزيرهء اوّلى و يا با طى كردن دو برابر اين زمان به جزيرهء دوّمى هدايت مىشدند و در اين جزيره و يا جزيرهء ديگر مدّتى را كه بوسيلهء پزشكِ قرنطينه ، در جدّه تعيين مىگرديد - ، باقى مىماندند .
در اين ساختمانها ، افراد را گروه گروه در قرنطينهء بهداشتى قرار مىدادند و آنان ناگزير به باقى ماندن در قرنطينه به مدّت تعيين شده بودند و پيش از سپرى كردنِ آن زمان هيچيك از آنان نمىتوانستند از اين محدوده خارج شوند .
در ساعت دوى بعدازظهر روزِ سه شنبه ، اول ذى الحجّه ، كشتىِ خديو در فاصلهاى نزديك به سه مايلى از بندر ، لنگر انداخت ، اين بدان جهت بود كه مركبهاى بزرگ هيچگاه نمىتوانستند بعلّت عمق اندك آب در كنارهء بندر ، بدان وارد شوند .
بنابراين جناب خديو تا صبح روز بعد در كشتى باقى ماند . در اين هنگام در اطراف بندر و كمى دور از آن ، كشتىهاى فراوانى ديده مىشد كه اين مركبها حاجيان را از هند ، روسيه ، تركيه ، بلاد مغرب ، مصر ، بندر سودان و جز اينها بدين مرز دريايى آورده بودند و كشتىهاى ياد شده همگى پرچمهايى را بعنوان احترام و تشريف فرمايى خديو به اهتزاز در آورده بودند ؛ همچنانكه قايقهاى بادبانى كه در اين آبها در حال رفت و آمد بودند ، و همگى به احترام ورود حضرت خديو ، به آذين آراسته گرديده بود .
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 85
مساهمون: انصارى
ص٨٥