توسعههايى است كه از شرق و غرب بدان افزوده گرديده است . سر تا سر فضاى ياد شدهء مسجد ، به وسيلهء سقفى پوشيده شده است كه اين سقف بر ستونهاى عظيمى از مرمر زيبا ، قرار گرفته است . از ميان ستونهاى ياد شده ، دو ستون در كنار هم و در سوى قبله از سمت شرق قرار دارد كه بر اين دو ستون ، نردهاى آهنين قرار داده شده ، تا از عبور افراد از ميان آن جلوگيرى نمايد ؛ زيرا به ادعاى مردم ، هر شخصى كه بتواند از ميان دو ستون ياد شده گذر نمايد ، شخصى خوشبخت در دنيا به شمار مىآيد . در غير اين صورت از بخت خوبى برخوردار نخواهد بود ! مردم همانند اين اعتقاد را در بارهء دو ستونى كه در مسجد عمرو عاص در « فسطاط » مصر قرار دارد نيز ، دارند و بدان عمل مىكنند ! !
در اين مسجد منبر بسيار زيبايى از چوب آبنوس وجود دارد كه به وسيلهء عاج و صدف تزيين شده و از سوى « نور الدين شهيد محمود زنگى » بدان اهدا گرديده است . در كنار آن ، از سوى غرب ، محراب كوچكى ديده مىشود كه زمين آن از سنگ پوشيده شده و روى آن اثرى قرار دارد كه آن را به جاى پاى حضرت عيسى عليه السلام نسبت مىدهند .
در صحن حرم ، به ويژه در سمت غربى و جنوبى آن ، آب انبارهايى قرار دارد كه به وسيلهء درهايى به عمق زمين راه پيدا مىكند : يكى از آنها در كنار « مسجد الاقصى » از سمت شرق قرار دارد كه به وسيلهء تعدادى پلهء سنگى ، به پايين آن و به فضايى گسترده و مربع ، راه مىيابد در ميانهء آن فضا ، دو ستون بزرگ از سنگ سخت قرار دارد كه روى آنها گنبدهايى بنا گرديده كه سقف مكان ياد شده را بر روى خود استوار نموده است . در اطراف آن ديوارهايى با شكافهايى وجود دارد كه ورودى آب بوده است وهم اكنون اين دهانهها همگى بسته شدهاند .
مهمترين اين غارها كه معروف به « اصطبل سليمان » مىباشد ، در گوشهء جنوب شرقى حرم ديده مىشود . اين غارهاى زير زمينى ، به وسيلهء پلههاى كوچكى كه در كنار حصار شرقى ساخته شده به پايين آن راه دارد . در زير زمين و در ميانه فضاى آن ، پلهاى هم كف ديده مىشود كه در كنار آن ، فرو رفتگى وجود دارد كه ظرف بزرگى از مرمر در آنجا وجود دارد و ادعا مىكنند اين مكان جايگاه بستر حضرت مريم يا محراب او بوده و نيز مىگويند كه زكريا عليه السلام غذاى او را بدين مكان مىآورده است !
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 467
مساهمون: انصارى
ص٤٦٧