« مأمون » ( عباسى ) نيز در آن جا آثارى از خود به جاى گذاشته است . « حاكم بأمر اللَّه » اين گنبد را مرمت كرده و بر آن گنبد ديگرى از چوب بنا نموده تا بدين وسيله آن را از آفتاب و باران محفوظ نگاه دارد . ارتفاع گنبد نخستين كه همان گنبد زيرين است ، 50 / 11 متر و قطر آن بيست متر مىباشد . اما گنبد دومى ( / گنبد فوقانى ) داراى ارتفاعى به اندازه سى متر مىباشد . اين گنبد از سوى « صلاح الدين ايوبى » ، پس از آن كه صليبيان اين جايگاه را به كليسا تغيير داده بودند و مجسمهاى را بر روى صخره قرار داده بودند ، تعمير و اصلاح نمود و سپس از سوى سلطان سليمان « قانونى » مرمت گرديد .
اين گنبد هم اكنون نشانهاى از زيبايى و مهارت صنعت روميان و عربهاى پيشين ، به شمار مىآيد ، به طورى كه كارگران و صنعتگران كنونى ، از اصلاح و ترسيم برخى قسمتهاى از ميان رفتهء آن عاجز مىباشند اين گنبد بر روى پايهاى هشت ضلعى برپا گرديده كه طول هر يك از ضلعهاى آن 40 / 20 متر مىباشد و ديوارهاى آن پوشيده از سنگهاى بزرگ مرمر است كه نقش و نگارهاى طبيعى سنگها ، آن چنان زيبا بود و با مهارت خاصى در كنار هم قرار داده شده بود . اين نقش و نگارها آن چنان زيبا به نظر مىرسند كه ذهن هر آدمى چنين تصور مىكند كه به وسيلهء نقاشان زبردستى اين مجموعه در كنار هم به وجود آمده است . زمين زير گنبد ، به وسيلهء مرمرهاى رگه دار ( معرق ) پوشيده شده و اطراف آن را به وسيلهء موزاييكهاى مرمرين در رنگهاى گوناگون سنگفرش نمودهاند .
اما ديوارهاى بيرونى اين جايگاه ، همگى به وسيلهء كاشى كارى نفيس و زيبايى پوشيده شده كه كاشىهاى قديمى آن از بهاى بسيار زيادى برخوردار مىباشد . به طورى كه كاشىهايى كه در دوران مرمت سلطان « سليمان قانونى » در آن به كار رفته ، از ارزش كمترى برخوردار مىباشد .
در هر صورت چه اين كاشىها و چه كاشىهاى كهن ديگر ، از ارزش بسيار بالايى برخوردار مىباشند ليكن متأسفانه مسؤولين و خادمين آن ، در ازاى گرفتن مبالغ ناچيزى ، قسمتهايى از كاشىهاى ياد شده را در طول دوران گذشته در اختيار خارجيان راهزن قرار دادهاند . در زير و ميانهء اين گنبد « صخرهء شريف » را مشاهده مىكنيد كه اين سنگ از
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 460
مساهمون: انصارى
ص٤٦٠