و بازماندههاى شهر « نبطيها » باشد .
در صبح روز شنبه ، 22 ژوئن ، به فرمان خديو ، كاروان شتران و چهار پايان تيز رو را كه در ركاب حضرتش بودند به همراه برخى از پاسداران ويژهء خديوى ، تحت فرماندهى جناب بكباشى « 1 » « ابراهيم افندى ادهم » از « معان » به « عقبه » به راه افتاد ؛ فاصلهء ميان اين دو شهر ، يك صد و سى كيلومتر بود . از آن پس ، كاروان حركت خود را از راه خشكى به سوى « سوئز » ادامه داد . خديو به هنگام ظهر ، نهارش را در خانهء « منيسر پاشا » ميل نمود .
رأس ساعت سه ، قطار ايشان به سوى « حيفا » حركت نمود .
قطار در دشتى وسيع كه دو سوى آن از شرق و غرب به وسيلهء رشته كوههايى در
هامش
اين قلعه از آثار بازمانده « غسانيان » مىباشد .
در « كرك » مجسمهاى از آفتاب وجود دارد و در « عرك الامير » مجسمهاى از مجسمههاى « آمونيان » وجود دارد كه بدان « هيكل العبد » يا مجسمهء عبد مىگويند .
در « عمان » ، آثار بازماندهاى از رومىها ديده مىشود كه اين بقايا موجب تعجب و شگفتى هر انسان مىگردد ، در « ميدبه » كه در ده كيلومترى عمان قرار دارند ، آثار بسيار زيبايى به چشم مىخورد كه بدان « خربة القال » گويند . در « حصبان » ( حسبان ) كه در پانزده كيلومترى شمال غربى « عمان » قرار دارد ، آثارى از بازماندههاى مملكت « يهودا » به چشم مىخورد كه به استثناى برخى ، بقيه حوضهاى آب زيبايى در دل كوه ساختهاند و ساير آثار آن از ميان رفته است . اين حوضها داراى دهانههايى از بالا مىباشد كه آب به داخل آن سرازير مىگردد . در « جرش » كه در فاصلهء پنج ساعتى از « عمان » واقع شده است ، آثار بسيار زيبا و عظيمى به چشم مىخورد . در نزديكى آن ، قبرى قرار دارد كه ادعا مىكنند « هود » پيامبر صلى الله عليه و آله ، در آنجا دفن گرديده است و نيز در ايستگاه « قصر » قلعهء « ظيظا » ديده مىشود .
در ايستگاه « مشاتا » ، آثار بسيار زيبايى باقى مانده است كه در ميان آنها ، كاخى از قرن هفتم پيش از ميلاد وجود دارد ؛ نماى بيرونى كاخ ، داراى عظمتى ويژه مىباشد ، اى نماى زيبا از سوى سلطان عبدالحميد ( عثمانى ) به آلمانىها اهدا گرديد كه در سال 1904 ميلادى به برلين منتقل گرديد .
در عمان آثار بسيار زيبا و مجللى وجود دارد كه مهمترين آنها قلعهاى است كه در آن مجسمههايى از « آمونيان » وجود دارد ؛ در آن جا آشيانهها و قبور فراوانى ديده مىشود كه در دل سنگ ساخته شده است .
در هر صورت ، اين سرزمين مملو از آثار و بقاياى تمدن پيشينيان مىباشد كه خارجيان براى آنها اهميت به سزايى قائل مىشوند ، ليكن ساكنين اين سرزمين ، كمترين اطلاعى از ارزش و اهميت آن ندارند . از ميان اين آثار ، مىتوان قلعه « بعلبك » مشهور را نام برد كه آثار تمدن « تدمر » ( در مير ) مىباشد كه در شمال شرقى دمشق وجود داشته و از « حمص » بدان جا راه دارد .
( 1 ) . لقبى عثمانى كه در مصر به كار برده مىشد . « مترجم »