خراب كرد و به فرمان سلطان مراد خان ( عثمانى ) مجدداً تعمير گرديد . وى چاه « غربالى » را خريد و آب آن را به اين چشمه افزود . در سال 1111 هجرى ، سلطان مصطفى عثمانى فرمان داد كه چاه « عقد » را خريدارى كنند و بدان اضافه نمايند . آب اين قنات همچنان جريان داشت تا اين كه در سال 1212 هجرى از سوى سلطان سليم ( عثمانى ) مجدداً از نو مرمت گرديد . هنگامى كه وهابيان مدينه را محاصره كردند ، اين قنات را منهدم نمودند كه پس از آن از سوى « محمد على پاشا » مورد ترميم قرار گرفت .
سپس اين قنات به وسيلهء سلطان عبدالحميد ( عثمانى ) تجديد و مرمت گرديد ، به طورى كه هم اكنون آب آن فراوان و سود آن براى مردم بسيار است . خداوند به همه اين افراد جزاى خير عطا نمايد .
در حومهء مدينه ، به استثناء چشمه زرقاء ، چشمهء كهف در غرب كوه سلع و چشمهء خيف كه از منطقه عوالى مدينه سرچشمه مىگيرد و چشمهء وادى در كنار مزار حضرت حمزه عليه السلام ، و نيز چشمهء سلطان كه داراى آبى شور است و از قبا به طرف مدينه سرازير مىگردد ، نيز وجود دارد . آب چشمه « سلطان » پس از سرازير شدن به سوى مدينه و تميز كردن راهها و مجارى آن ، به سوى باغهاى اطراف مدينه در خارج از شهر جريان مىيابد .
در سمت شمالى مدينه ، باغهاى فراوانى در نزديكى حصار آن وجود دارد ، كه از جمله مىتوان باغ « داووديه » ، باغ « زكى » ، سبيل ، بضاعة ، بضيعه ، طرناوية ، فيروزية ، الزينية ، درويشية ، بئر حاء ، توانية ، جودية ، كاتبية و سمانية را نام برد . همچنين علاوه بر موارد فوق در درون حصار باغهاى روميه را نيز مىتوان ذكر نمود .
در سمت شرقى مدينه باغها و نخلستانهاى فراوانى قرار دارد . در سمت « قبا » ، « ذى الحليفه » و « عوالى » باغها و كشتزارهاى فراوانى وجود دارد كه ميوههاى « عوالى » در اين سمت ، از معروفيت خاصى برخوردار مىباشد . در اين بخش از مدينه ، انواع گوناگون سبزيجات مانند كلم پيچ ، گل كلم ، تره فرنگى ، كنگر فرنگى ، باميه ، ملوخيه « 1 » ،
هامش
( 1 ) . يك نوع سبزى از جنس پنيرك . « مترجم » .