مدير به عنوان تشريف فرمايى خديو سروده بود كه در آغاز آن اين چنين بود :
البدر فى أفق العلياء قد طلعا * وكوكب السعد فى اسعاده سطعا
مدينه داراى مدرسه قابل ذكرى نيست ، ليكن در آن 17 مكتب خانه براى آموزش علوم ابتدايى وجود دارد و نيز در حرم فقه و تفسير در سطح بسيار ابتدايى تعليم مىگردد .
مدينه داراى دو حمام است كه به سبك تركى ساخته شده است ، كه يكى از آنها در درون مدينه و از ساختههاى سلطان سليمان قانونى بوده و ديگرى در « مناخه » قرار دارد .
اين شهر داراى 8 تكيه است كه مهمترين آنها تكيه مصرى به شمار مىآيد و بقيهء آنها به صورت نوانخانههايى مىباشد كه با حقوقى بسيار اندك ، از فقرا و نيازمندان ساكن در آن پذيرايى مىكنند .
« مدينهء منوره » همانند مكه داراى حرم است كه قطر دايرهء آن ، در حدود دو كيلومتر مىباشد . در حرم ياد شده ، به عنوان احترام و تعظيم آن صيد جايز نمىباشد .
در مدينه و توابع آن ، مزارهاى بسيارى وجود دارد كه معروفترين آنها ، مسجد قبا ، مسجد حضرت حمزه عليه السلام و بقيع مىباشد .
اما مسجد قبا كه در فاصلهء 5 كيلومترى از مدينه قرار دارد و ساختمان آن به عنوان نخستين مسجد در اسلام به شمار مىآيد ، زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله در هجرت خويش به سوى مدينه اين مسجد را به هنگام ورود خود به اين مكان در جنوب غربى مدينه بنا نمود .
سلطان عبدالحميد اول ( عثمانى ) اين مسجد را تجديد بنا كرده و در ميانهء صحن آن گنبدى به عنوان جايگاه ناقهء پيامبر صلى الله عليه و آله ، به هنگام قدوم ايشان در هجرت از مكه برپاساخت . اما مسجد حضرت حمزه عليه السلام در شمال مدينه و در دشت احد ( / وادى احد ) قرار دارد . در اين دشت در 15 شوال سال سوم هجرت جنگى معروف « 1 » ميان مسلمانان و مشركين اتفاق افتاد . در آن جنگ مسلمانان به آزمونى نيكو از سوى خداوند گرفتار شدند .
در اين واقعه حضرت حمزه عليه السلام عموى پيامبر صلى الله عليه و آله به شهادت رسيد و نيز دندان پيشين
هامش
( 1 ) . جنگ احد . « مترجم » .