مىگرديد ، كلمهاى مصرى بوده است .
مدينه مركز استان بود و تا ساليانى قبل از اين ، به ولايت حجاز ملحق بوده است و هم اكنون - آن چنان كه به من گفته شد - مديريت اين شهر ، به تنهايى عهدهدار كارهاى خويش مىباشد و به عنوان مركزى مستقل به شمار مىآيد . اين شهر داراى دو قدرت بزرگ است كه كارهاى آن زير نظر آنان به انجام مىرسد . اين دو قدرت عبارتند از :
بزرگ حرم و استاندار . استاندار همواره قدرت نظامى را كه مهمترين قدرت در سرزمين دولت عليه ( عثمانى ) به شمار مىآيد ، در دست دارد و فرماندارى « وجه » ، « ينبع » ، « كور » ، « تيما » ، « دومة الجندل » ، « فرع » ، « ذو الرمة » ، « وادى القرى » ، « قرى عرينه » ، « سيالة » ، « رهط » ، « كحل » ، « مدين » ، « فدك » و « خيبر » از توابع آن به شمار مىآيند . در مدينه نمايندهاى از سوى شريف مكه به نام « شريف شحات » وجود دارد كه بر امور و كارهاى اعراب اين ناحيه نظارت دارد .
شهر مدينه در ميانهء دشتى وسيع كه به سوى جنوب امتداد دارد ، بنا گرديده است و اغلب ساختمانهاى آن از سنگهايى ساخته شده كه از معادن سنگ در نزديكى آن استخراج گرديده است . اين شهر داراى 12 هزار خانه است و سبك ساختمانهاى آن همانند ساختمانهايى است كه در مكه بنا گرديده است و ما مشاهده كرديم ؛ با اين تفاوت كه خانههاى اين شهر كوچكتر و خيابانهاى آن باريكتر است ، به ويژه اين وضعيت در اطراف حرم شريف بيشتر به چشم مىخورد . در صورتى كه خوب بود در اطراف حرم ميدان وسيعى را تدارك مىديدند تا علاوه بر اين كه هواى مدينه در اين سو ، مطبوع مىگرديد رفت و آمد به حرم نيز آسانتر صورت مىپذيرفت . بهترين خيابان مدينه در غرب حرم واقع شده است كه بدان « حارة الساحة » گويند اين خيابان طولانىترين خيابان اين شهر به شمار مىآيد . در اين خيابان بهترين و زيباترين ساختمانهاى مدينه قرار دارد و مركز استاندارى نيز ديده مىشود در آنجا كه در قلعهاى واقع در حصار درونى شهر قرار گرفته است . گفتنى است كه در اين خيابان خانهاى متعلق به « سيد هاشم » وجود داشت كه نامبرده به كارهاى گچ كارى و معمارى مشغول بود . زيبايى اين ساختمان و دقت و استحكام آن ، آن چنان بود كه مرا در برابر آن به شگفتى وا داشت و متوقف نمود ، ليكن با
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 402
مساهمون: انصارى
ص٤٠٢