نخستين بار ساختمان مسجد نبوى از سوى عمر تجديد بنا گرديد كه نامبرده ديوارها و برخى از ستونهاى آن را ساخت و اندكى ساختمان آن را توسعه داد .
اما عثمان قسمتى را در سمت جنوب ، به قبلهء مسجد اضافه نمود و آن را با سنگ و گچ بنا نمود . وليد بن عبدالملك در سال هشتاد و هشت هجرى به عامل خود در مدينه « عمر بن عبدالعزيز » فرمان داد كه مسجد را توسعه دهد و ترميم نمايد . پس نامبرده از سوى شرق ، غرب و جنوب آن را توسعه داد و خانههاى همسران پيامبر صلى الله عليه و آله را به بناى مسجد افزود . همچنين براى مسجد چهار مناره بنا كرد و زمين آن را از مرمر سنگفرش نمود . او ديوارهاى مسجد را كاشى كارى كرد و سقف آن را با طلا آذين نمود و ستونهاى مسجد را نيز از مرمر بنا نمود .
پس از او « مهدى عباسى » در سال يكصد و شصت هجرى ، ساختمان مسجد را از نو بنا نهاد و عمارتى زيبا از آن ساخت . پس از وى خليفه « مستعصم » و نيز « ظاهر بيبرس » ساختمان مسجد را تجديد و مرمت كردند . ناصر قلاوون در سال ششصد و هفتاد و هشت هجرى گنبد حجرهء شريف را بنا نمود ؛ پيش از آن اين جايگاه گنبدى نداشت .
سپس در سال هشتصد و سى و يك ( هجرى ) مسجد از طرف « اشرف برسباى » مرمت گرديد و در سال هشتصد و پنجاه و سه ( هجرى ) « ظاهر بر قوق » آن را تعمير كرد و تغييراتى در آن به وجود آورد . در سال 886 بر اثر صاعقهاى كه به مسجد اصابت نمود ، مسجد به آتش كشيده شد و آن چنان خرابى در مسجد به وجود آورد كه تا آن زمان ديده نشده بود ؛ اين آتش سوزى آن چنان گسترده بود كه هيچ يك از مردم مدينه نتوانستند براى خاموش كردن آن پيش بروند و اقدامى نمايند .
در اين آتش سوزى هيچ گونه آسيبى به حجرهء شريف وارد نگرديد ! !
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 386
مساهمون: انصارى
ص٣٨٦