ميانهء قبرستان قرار دارد ، آمد و آنگاه به زيارت بارگاه ابراهيم فرزند رسول خدا صلى الله عليه و آله آمد و بعد از آن كه به زيارت قبر همسران رسول خدا صلى الله عليه و آله رفت ، به كنار مزار عباس ( عموى پيامبر صلى الله عليه و آله ) و آرامگاه حضرت حسن بن على عليه السلام كه در زاويهء غربى بقيع واقع شده است به طرف قبله آمد و آنجا را نيز زيارت نمود .
گنبدى كه روى اين مزار قرار گرفته است ، از بزرگترين گنبدهايى است كه در قبرستان بقيع ديده مىشود ؛ اين گنبد به شكل مقصورهاى است كه روى قبر حضرت امام حسن مجتبى عليه السلام بنا گرديده است و بسيار زيبا ساخته شده است ؛ اين مقصوره از جنس مس نقش دار همراه با نوشتههاى فارسى مىباشد كه گمان مىبرم از ساختههاى شيعيان ايرانى باشد . سپس خديو به سوى قبور صحابه و تابعين و صالحين آمد و آنان را نيز زيارت نمود .
خديو بعد الظهر آن روز ، به بازديد تكيهء مصرىها رفته و پس از ديدن نظم و ترتيب آن جا از مأمور تكيه قدردانى نمود . سپس بر مركب خويش سوار شد و به سوى ساختمان حكومتى عثمانى براى ملاقات استاندار حركت كرد و در آنجا از سوى استاندار مورد استقبال و احترام ويژه قرار گرفت .
در روز چهار شنبه ، خديو پس از اداى نماز صبح و انجام خدمت در حجرهء شريف ، همراه برخى از رجال ملازم به مقصد زيارت مسجد قبا حركت كرد و پس از زيارت آن مسجد ، پيش از ظهر به مسجد شريف نبوى مراجعت نمود و نماز ظهر را در آن جا اقامه نمود ، پس از آن به سراپردهء خويش آمد بقيهء آن روز را به استقبال از ميهمانان و رؤساى مدينه و اعيان پرداخت . خديو در روز پنجشنبه طبق عادت ، وظيفه خويش را در حرم به انجام رسانيد و سپس قصد زيارت حضرت حمزه عليه السلام نمود . در اين زمان سيل راه را بر زايرين اين آرامگاه مسدود كرده بود كه با اين حال خديو از قصدش منصرف نشد و با اسب خود از آبى كه يك مترى ارتفاع داشت عبور كرد و به زيارت عموى رسول خدا صلى الله عليه و آله رفت و سرانجام توفيق زيارت ايشان نصيب وى گشت و به مقصود خود نايل آمد .
در روز جمعه نيز پس از اداى وظيفهاش در حجرهء شريف ، به اردوگاه خويش بازگشت و تا نزديكىهاى ظهر به استقبال از ميهمانان و واردين پرداخت ، سپس براى
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 375
مساهمون: انصارى
ص٣٧٥