« شمر يرعش » ، حضرموت و دنبالهء سرزمينهاى شرقىِ آن ، زير نفوذ آنان در آمد . و از اين پس حكومتى به نام « تُبّعيان » - ( واحد آن تُبَّع مىباشد ) كه به معناى شاه شاهان بوده و در اصطلاحِ روميان به معناى امپراطور بود - ، بوجود آمد . حكومت آنان ، بوسيلهء جانشينانِ آنها ، تا سال 525 پس از ميلاد ، يعنى به مدّت 630 سال ، ادامه يافت و پادشاهان زيادى بر آنها حكومت نمودند . « 1 »
مشهورترين پادشاهان تبعيان ، ( هدهاد ) بوده است كه از سال ( 374 - 345 ) پس از ميلاد حكمرانى كرده است . پس از او « كرب اسعد » در سالهاى ( 420 - 385 ) پس از ميلاد و « حسان بن أسعد » كه بين سالهاى ( 455 - 420 ) ميلادى و « ذونواس » طى سالهاى ( 525 - 515 ) ميلادى ، حكومت كردهاند .
حكومت « تُبّعيان » از تمدن و فرهنگ ويژهاى برخوردار بود آنچنان كه در آن هنگام ، سرزمين آنان نزد روميان ، به « بلاد عرب سعيده » معروف بود كه عربها به آن ، اليمن الخضراء ( يمن سرسبز ) مىگفتهاند . تمدن و فرهنگ آنان كمتر از تمدن و فرهنگ آشوريان - و ديگر حكومتهايى كه در شمال جزيرة العرب قرار داشت - نبود و گاه مىتوان گفت ، كه پيش از آنها به شمار مىآمده است .
اين گستردگى و پيشرفت در نتيجهء برخورد آنان ، با بازرگانانِ هندى ، ايرانى ، حبشهاى ، مصرى و سورى بوده است . كشاورزى آنان ، آنچنان پيشرفته بوده ، كه تمامى سرزمين ( محل حكومت ) آنها پوشيده از كشتزار ، گلستان ، باغ و بوستان بوده است .
هامش
( 1 ) دربارهء تعداد پادشاهان تبّعيان و نام هر كدام از آنها و مدّت حكومتشان ، ميان تاريخ نگارانِ عرب و تاريخ نويسان كنونى - كه نوشتههاى خود را بر پايهء آثارِ بجاى مانده از آنان نوشتهاند - ، اختلاف نظر وجود دارد . پادشاهان تبّعيان ، بر اساس نوشتهء كتاب « العرب قبل الاسلام » چنين بيان شده است : « شمر يرعش ، كه مدّت حكومت وى از سال ( 300 - 275 ميلادى ) بوده است ؛ سپس حكومت ذوالقرنين الصعب ( افريقش ) بين سالهاى ( 320 - 300 ) ميلادى ، « عمرو » شوهر بلقيس ( 330 - 320 ) ميلادى ، « بلقيس » برادر بلقيس كه از سال ( 374 - 345 ) ميلادى ، « ميلكرب ينعم » ( 385 - 374 ) ميلادى ، « ابوكرب اسعد » ( 425 - 385 ) ميلادى ، « حسان بن اسعد » ( 425 - 420 ) ميلادى ، « شرحبيل يعمر بن أسمد » ( 470 - 455 ) ميلادى ، « معد يكرب ينعم » و فرزندش لحيعه ( و شايد لهيعه ) ( 495 - 470 ) ميلادى ، « مرثد اللات ينوف » ( 455 - 425 ) ميلادى ، « شرح نيوف » ( 515 - 495 ) ميلادى ، « ذونواس » ( دميانوس ) ( 525 - 515 ) ميلادى و « ذوجدن » كه حكومت او در سالهاى ( 533 - 525 ) ميلادى بوده است .