برخوردار است و داراى فضايى باز و گسترده است كه صحن وسيع آن بدون شك ميدان بزرگى براى شهر به شمار مىآيد آنچنانكه پيش از اين دربارهء مكه سخن به ميان آمد .
« والى » آنجا همواره به عنوان بزرگ حرم به شمار مىآيد و در حرم شريف داراى « نايب » و « قائم مقام نايب » و مديرى بود كه كارهاى آنها زير نظر والى انجام مىگردد .
خدمتگزاران حرم تعداد 700 نفر مىباشند كه از آن عدهّ ، 122 نفر سخنران و ائمه جماعت مذاهب چهار گانه هستند و نيز 107 نفر مدرس ، 45 مؤذن ، 10 باربند ، 12 فراش ، 8 زنبوركچى ، 20 رفتگر ، 30 دربان ، 11 سقاى چاه زمزم و 108 نفر شوينده قنديلهاى حرم مىباشند . در اين جا مسؤوليتهاى كارى ديگرى نيز وجود دارد ، از آن جمله مسؤوليتها وظيفه خواجهها است كه تعداد آنان 51 نفر است و داراى وظايف گوناگونى در حرم مىباشند . خواجهها نخستين بار از سوى ( ابوجعفر منصور ) خليفه عباسى به حرم آورده شدند و در آن جا به خدمتگزارى مشغول گرديدند . اما گروهى كه به خدمتگزارى كعبه مكرّمه مشغول مىباشند عبارتند از : پردهداران ، كليدداران آن يعنى همان ( بنى شيبه ) مىباشند . جايگاه خدمه حرم به استثناى بزرگ و مدير آن ، به صورت موروثى مىباشد ولى اين دو از سوى ( سلطنت عظمى ) تعيين مىگردند . و به نظر مىرسد كه مسؤوليت آنها ابتدا سياسى باشد ليكن وظيفه اداى آن از مسؤوليت سياسى بيشتر مىباشد . خدمت در حرمين شريفين بسيار امر محترمى به شمار مىآيد ، به طورى كه از دير باز تاكنون خلفا و سلاطين خود را به آن شرف نسبت مىدهند و هم اكنون نيز يكى از رتبههاى دولت عليّه عثمانى هم به نام ( خادم الحرمين ) مىباشد .
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 218
مساهمون: انصارى
ص٢١٨