ساعت است ساخته مردى مراكشى را و به حرم هديه كرده است . اين ساعت در نهايت دقيق است و بر آن علامات تنظيم زمان در روز قرار دارد . هنگاميكه زمان اذان فرا رسد در آغاز رئيس آنان اذان را شروع مىكند . سپس ساير مؤذنان بر روى مناره ها نداى زيباى اذان را سر مىدهند كه در اين هنگام حركت هوا ، آنچنان اين صداها را در فضا طنين مىاندازد كه قلب هر شنونده اى را به لرزه مىآورد و به فروتنى و تعظيم وا مىدارد .
در اطراف مطاف ، و در برابر هر يك از اضلاع خانهء ( كعبه ) سقفى بر چند ستون مرمرين ديده مىشود . جايگاه شمالى ، مصلاى امام حنفى و غربى از آنِ امام مالكى و جنوبى مصلاى امام حنبلى است ، اما امام شافعى در مقام ابراهيم عليه السلام و يا در مطاف در مقابل ديوار كعبه به طوريكه درِ آن را در سمت چپ خود قرار داده ، نماز مىگزارد .
درتمامى نمازهاى روزانه بهاستثناى نماز جمعه ابتدا امام حنفى نماز خويش را آغاز مىكند ، سپس اماممالكى پس از آن امامشافعى وسرانجام امامحنبلىنماز راشروع مىكنند .
اما نماز صبح را ابتدا امام شافعى آغاز مىكند و در پايان امام حنفى نماز خود را به جا مىآورد . در حرم آنچه كه ملاحظه مىشود مردمان كشورهاى مختلف جهان اسلام هستند كه هر كدام غالباً در سمتى كه كعبه رو به كشور آنان است مىنشينند ! در اين ميان ايرانيان را در كنار « باب السلام » و شاميان و تركها در فاصلهء ميان آن و ميان « باب الزياده » و مصريها در پشت مقام مالكى ، يمنى ها ، جاوهاى ها و هندىها در پشت مقام حنبلى مىنشينند . از كارهاى عجيبى كه اينجانب شاهد آن بودم اين است كه تعدادى از مصريان را ديدم قطب نمايى كه در مصر به هنگام نماز خود استفاده مىكردند به همراه داشته و در اين مكان از آن بهره مىبردند ! در حالى كه اين گونه قطب نماها تنها در سرزمينهايى كه در مسير مصر از سوى كعبه قرار دارند مىتواند مورد استفاده قرار گيرند . اما اگر به عنوان مثال در راه مدينه يا يمن يا طائف قرار داده شوند نمى توانند دقيقا جهت قبله را مشخص نمايند . بنابراين افراديكه از كار اين گونه قطب نماها اطلاعى ندارند بدين نكته مىبايست توجّه نمايند .
حرم داراى صحن وسيع بدون سقفى است كه به وسيلهء راهروهاى سنگفرش شده ازهم جدا گرديده است . ساير قسمتهاى زمينِ آنبوسيلهء سنگريزههايى كه بدان « حصباء »
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 215
مساهمون: انصارى
ص٢١٥