« رحمةاللَّه هندى » مشهور ( نويسنده كتاب اظهارالحق ) بنا گرديده است و در آن جا قرآن شريف و علم تجويد و مقدارى از زبان عربى و حساب و هندسه تدريس مىگردد .
اين مدرسه بوسيلهء كمك مالى مردم هند اداره مىشود كه اين به علت تبار هندى مؤسس و بنيانگذار آن بوده است و در چنين مواردى نمى تواند يك مدرسه همواره پايدار و مفيد باقى بماند به همين علت پس از او مدرسه ياد شده رو به سقوط و انحطاط گذارد . اميد آن است كه دولت حجاز براى نگهدارى و به وجود آوردن امثال آن ، اقدام لازم را به عمل آورد .
ديگرى ، مدرسه اى است كه در آن استاد فاضل شيخ « يوسف محمد خياط » از علما و دانشمندان مكّه به تدريس اشتغال داشته و درسهايى كه در مدرسهء نخستين تدريس مىگرديد با كمى توسعهء بيشتر به دانش آموزان تعليم داده مىشود توجه و عنايت امير به اين مدرسه فراوان بوده كه اميد آن مىرود موفقيت آن بسيار باشد .
اينجانب در روزنامه پر محتواى « الغراء » ، در شمارهء سوم جمادى الآخر سال 1328 هجرى به نقل از روزنامه « صباح » خواندم كه دولت عثمانى مدرسهاى را در مكّهء مكرمه در حضور والى و شريف و تعداد بسيارى بزرگان و اعيان شهر افتتاح كرده است ، اميدواريم اين مدرسه براى « امالقرى » بلكه براى مركز پايتختهاى اسلامى خير و نيكى به همراه داشته باشد .
در صورتى كه سرور ما امير ، مقرّر نمايد كه مطوفين در مدرسهاى ويژه تحصيل كنند و اطلاعات لازم در روند كار و وظيفه خود از آن تحصيل نمايند ، مىتوانست بالاترين خدمت دينى به جامعه باشد ؛ زيرا مطوفين كنونى ، هيچگونه اطلاعاتى نسبت به مأموريت بزرگ خود ندارند به طورى كه گاه برخى از آنان در اين مرز نايستاده و مطالبى را كه دور از حقيقت و دين بوده در ذهن حجّاج ترويج مىكنند و موجب گمراهى آنان مىگردند ، بعنوان مثال در مورد « كنفانى » و « زلبانى » كه دو قطعه سنگ در راه جدّه به سوى « بحره » هستند ادّعا مىكنند كه اين دو سنگ هر يك اشخاصى بنام « كنفانيا » و « زلبانيا » بوده كه حاجيان را گول مىزدهاند و در نتيجه از سوى پروردگار مسخ شده و به صورت دو قطعه سنگ درآمدهاند !
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 158
مساهمون: انصارى
ص١٥٨