خودم گاه برخى از هنديان را مشاهده مىنمودم كه از مقابل اين قهوه خانه ها عبور مىكردند و فرياد « كابوس كابوس » سر مىدادند كه به مفهوم كوبيدن تنباكو است و در صورتى كه از سوى يكى از افراد قهوه خانه فرا خوانده مىشدند تنباكو را بر دكه اى پهن مىكردند و با مهارت خاصى آن را - در حدود حداقل - نيم ساعت مىكوبيدند و در مقابل اين كار يك يا دو قروش دستمزد مىگرفتند .
معمولًا گروهى از افراد كه غالباً از يمنىها مىباشند در حالى كه نى لبك مىزنند بدين مكانها روى مىآورند و با اشعارى كه در مدح پيامبر صلى الله عليه و آله مىسرايند ، آهنگ زيبايى را اجرا مىكنند و مردم را شاد مىگردانند گاهى هم اين گروهها با خوانندگان و مطربان در خيابانهاى مكّه از اين سو به آن سو حركت نموده و برنامه اجرا مىكنند .
مكّه داراى سه « تكيه » بوده كه بزرگترين ، مجلّلترين و منظمترين آنها تكيهء مصريها است و تعداد مراجعين آن ، بيش از ديگر تكيهها مىباشد .
اين تكيه داراى ساختمانى مجلّل و استوار مىباشد كه بوسيلهء مرحوم « محمد على پاشا » بزرگ خانواده خديويان ، در جايگاه « دارالسعاده » كه مركز حكومت « بنىزيد » از اشراف مكّه بوده ، ساخته شده است ، همچنانكه « دارالهناء » نيز محل حكومتى « بنىبركات » بود . انبارها و آسياب و آشپزخانه و اتاق مرتب و منظمى در اين تكيه براى مدير آن و نيز جايگاههايى براى كارمندان آن وجود داشت و همه روزه در آن مكان سوپى براى فقراء و مستمندان پخته مىشد و هنگام حج فقرا و مستمندان به آنجا مراجعه كرده و آن را به همراه مقدارى نان مىگرفتند و با آن گذران زندگى مىكردند ؛ تعداد اين مراجعه كنندگان در هر روز بالغ بر پانصد نفر يا بيشتر مىباشند . « 1 »
مكّه داراى دو قلعه است كه در آن سربازان دولتى مستقر مىباشند و نظارت بر شهر را به عهده دارند . اين دو قلعه عبارتند از : « قلعه جياد » كه از سوى « شريف سرور » در سال
هامش
( 1 ) . اين تعداد بر اساس شرط وقف كننده در موسم حج ، به سه برابر افزايش مىيابد و گاه نيز در موسم حج فقرا و مستمندان فراوانى به تكيه مراجعه مىنمايند ، زيرا اين مكان پناهگاهى در مكّه براى اين گروه به شمار مىآيد . بنابراين در صورتى كه اوقاف حرمين ، امكانات داده شده به تكيه را حداقل در زمان حج افزايش دهد ، مىتواند از بهترين و نيكوترين كارهاى آن باشد .