را به شوراى شهردارى يادآورى كنيم كه در نظافت و پاكيزگى اين شهر به ويژه در ايّام حج همت بيشترى از خود نشان دهند . همچنانكه روشنايى آنها نيز به هنگام شب ، خدمتى به دين و بشريّت به شمار خواهد آمد . آلودگى خيابانها تا بدانجا مىرسد كه در موسم حج مردمان اين شهر به ويژه اعراب ، دو قطعه پنبه را ابتدا به روغنِ مُرِّ مكى آغشته نموده و سپس آنها را در سوراخهاى بينى خود قرار مىدادند . معمولًا اين دو قطعه پنبهء شبيه به چوبپنبه را بوسيلهء نخى بر گردن خويش آويزان مىكردند و به هنگام استشمام بوى بد ، آنها را در سوراخهاى بينى خود قرار مىدادند ، درصورتيكه اگر مىدانستند اين كار موجب ضرر و زيان بيشترى براى آنان است ، اين كار را ترك مىنمودند ، زيرا بينى ، خود وظيفهء تصفيه هوا را به عهده دارد و هواى پاك و تصفيه شده را به ريه منتقل مىنمايد . و در صورتى كه هواى آلوده از راه دهان وارد ريه گردد ، مىتواند آلودگىها را بههمراه ميكرب وارد خون نموده و دراينحال بيمارى را به انسان منتقل مىكند . امّا مردم با فرهنگ اين شهر ، بهويژه عربهاى آن ، قسمتى از كوفيه « 1 » خود را بر بينى و دهان قرار مىدادند و كنارهء آن را در عمّامه خود و يا عقالى كه بر كوفيه داشتند ثابت مىكنند و با اين كار ، خود را از سرما و يا بوهاى زننده رهايى مىدهند .
در موسم حج ، از سرتاسر جهان اسلام و از نژادهاى گوناگون رو به سوى مكه مىنهند و در اين ايّام لباسهاى گوناگون همراه با چهرههاى متفاوتى را در اين شهر نظاره مىكنى ، آنچنان كه گويى نمايشگاهى اسلامى از چهرهها و لباسهاى گوناگون برپا گرديده است .
خودم در اين ايّام ، مردى از بزرگان ژاپن « 2 » را در آنجا ديدم كه اسلام آورده و براى انجام فريضهء حج رهسپار اين ديار گرديده بود .
شاميان و مغربىها همواره در اين موسم سمت شمالى مكه را بعنوان سكونت
هامش
( 1 ) . پارچهاى كه مردان عرب بر سر خود قرار مىدهند .
( 2 ) . مكّيان به ژاپن غابان مىگويند و ژاپنىها را غابانى گفته و به همين مناسبت شال معروف و مشهور اينديار را « شال غابانى » ناميدهاند .