حرم شريف در ميان اين خانهها به سمت جنوب و در امتداد كوه « ابوقبيس » قرار دارد . در اين سمت « دارالخيزران » واقع شده كه در امتداد آن « شعب بنىهاشم » « 1 » كه معروف به « شعب على » است مىباشد ، سپس « شعبالمولد » پس از آن « شعب بنىعامر » قرار دارد . خانههاى فرزندان عبد المطلب در دوران جاهليت در اين منطقه وجود داشته و هماكنون بسيارى از اشراف در آن منطقه زندگى مىكنند . امّا ساير افراد قريش در سمت ديگرى از حرم بهويژه در سمت شمالى آن زندگى مىكردند و ساير قسمتها را افرادِ ديگرى از مردمان مكّه مسكن گزيده بودند .
در ميانه مكّه ، راهى وجود دارد كه از غرب به شرق امتداد دارد و بزرگترين خيابان اين شهر بهشمار مىآيد . نام اين خيابان نسبت به انشعابهاى مختلفى كه از آن صورت مىگيرد ، تغيير مىيابد : درصورتيكه ابتدا از « جَرْوَل » در غرب آغاز گردد ، بدان « حارةالباب » ، سپس « الشبيكه » گفته مىشود و هنگاميكه از شمال به حرم نزديك شود بدان « شاميه » مىگويند . درصورتيكه در سمت راست حرم به جنوب متمايل گردد « سوقالصغير » و سپس « جياد » ناميده شود كه اداره پست و تلگراف و « تكيهء مصريها » و ساختمان حكومتى عثمانى كه معروف به « حميديه » است در آن قرار دارد . در كنار آن ، ادارهء بهداشت و پادگان سربازان توپخانه و چاپخانهء اميريّه ، ديده مىشود . هنگاميكه اين خيابان به صفا مىرسد ، « مسعى » ناميده مىشود و سپس « القشيشيه » و « سوقالليل » و آنگاه « غزّه » مىباشد كه از آن منشعب و به دروازهء شرقى مكه يا « بابالمعلى » راه پيدا مىكند . امّا خيابانهايى كه در شمال حرم قرار دارد ، عبارتند از : « شاميه » كه بازار شهر در آن قرار دارد ، « قراره » ، « نقا » ، « سليمانيه » ، « جدرية » و « برّاضيه » مىباشد . مكّه با وسعتى كه دارد هيچگونه ميدان عمومى در آن ديده نمىشود ، بنابراين فقط به صحن مسجدالحرام مىتوان اشاره نمود كه با وسعتى كه در برداشته ، ميدان بزرگى براى اين شهر به شمار مىآيد . راهها و خيابانهاى يادشده داراى وسعتى به عرض دو تا پانزده متر مىباشد كه به هنگام حجّ ، در نهايت آلودگى ديده مىشوند و در اينجا لازم است اين نكته
هامش
( 1 ) شِعْب به معناى درّه مىباشد « مترجم »