كشيده شده و به دنبال آن كوه « ابوقبيس » در شرق آن و در پايان به كوه « خندمه » منتهى مىگردد . دامنه شمالى كوههاى يادشده از سوى حرم پوشيده از ساختمانها و خانههاى آبادى است كه بتدريج به ميانهء اين دشت مىرسد . تعداد اين ساختمانها به بيش از هفت هزار خانهء بزرگ و كوچك مىرسد كه در هنگام حج حداقل بيش از دويست هزار نفر در اين ساختمانها گرد هم مىآيند . و درصورتيكه موسم حج مصادف با روز جمعه باشد ، تعداد آنان به چندين برابر اين جمعيّت مىرسد . اين خانهها بيشتر همانند خانههاى جدّه بوده كه بيشتر به صورت طبقات و آپارتمان بود ، به استثناء خانههاى بزرگان و ثروتمندان شهر ، در بقيّه خانهها كمتر فضاى باز و ويلايى را مىتوان ملاحظه كرد . مهمترين ساختمانهاى اين شهر در منطقهء « قراره » ديده مىشود و مهمترين و بهترين موقعيّت اين شهر نيز در « شِعب جياد » وجود دارد ، زيرا اين منطقه داراى ارتفاعى بلند و راههايى وسيع و خانهها و ساختمانهاى بزرگ و بسيار زيبايى بود كه به سبك معمارى تركى ساخته شده است .
بيشتر اين خانهها بوسيلهء كارمندان و كارگزاران ولايتى تُرك اشغال گرديده است و نيز در اين منطقه خانهء بزرگِ « شريف عبدالمطلب » و دو خانهء مهمّ ديگر ديده مىشود كه يكى از آنِ « سيد محمد سقاف » زميندار معروف است ؛ اين شخص املاك وسيعى از مكّه و مدينه را در اختيار دارد . با توجه به فرهنگ كهن و عظمت جايگاه مكّه در نزد مردم از دورانهاى بسيار دور ، كمتر آثار ساختمانى كهن و قديمى در آن شهر ديده مىشود درصورتيكه در مصر و شام اين گونه ساختمانها فراوان وجود دارد . ولى در شهر فقط مىتوان به خانهء « شريف ناصر پاشا » « 1 » اشاره نمود كه از نظر زيبايى و سبك معمارى عربى آن در جايگاهى ويژه و مهم قرار دارد و تنها مىتوان از اين خانه ياد كرده و بگوييم كه زيباترين خانهء مكّه بهشمار مىآيد .
در ميان اين خانهها ، گاهى خانههاى كهن نيز ديده مىشود كه از آن ميان ، خانهء « ابنعباس » در مسعى را كه در سمت راستِ شخص سعىكنندهء به سوى مروه است ، مىتوان ديد . و در شرقشمالى حرم ، آثار و باقيماندههاى خانهء مشهور « ابوسفيان » در
هامش
( 1 ) شريف ناصر پاشا ، وليعهد و جانشين امير مكه بهشمار مىآمده و هم اكنون در شهر آستانه ( استانبول ) زندگى مىكند و خانهء يادشده بوسيلهء شريف عبد المطلب بنا گرديده است .