نماز پيامبر صلى الله عليه و آله به شمار مىآمد - رو به سوى ديوار شمالى آن نمود و دو ركعت نماز ديگر نير بجاى آورد ؛ از آن پس رو به سوى ديوار شرقى نيز كرده و شبيه به آن اعمال را تكرار نمود و اين در حالى بود كه تمامى همراهان نيز همان اعمال را انجام مىدادند . اين گروه در نهايت خضوع و بندگى در برابر پروردگار عظيم و خانهء گرانقدرش كعبه قرار داشتند كه انبوه آدميان در مقابل اين دو آنچنان ناچيز و خُرد به شمار مىآيند كه گويى وجودشان به عدم متّصل مىگردد . در صورتى كه از نزديك حركت آنان را در هيأت نماز نمىديدم و دستهاى دراز شده به سوى درگاهش و لرزش لبها را به هنگام زارى و التماس مشاهده نمىكردم و ضربان قلبها را در برابر اين عظمت غير متناهى نمىشنيدم خود را در عالمى ديگر از اين دنيا تصوّر مىنمودم و مىتوان گفت در حقيقت در اين ساعت در جهانى ديگر سير مىكرديم ، آرى در خانه خدا بوديم ! بدون واسطه در پيشگاه پروردگار بوديم و بر پيكر ما جز سرى افكنده و پشيمان ، و زبانى التماسكننده و دعا بر لب و ديدگانى اشكبار ، قلبى لرزان و خلوصى همراه با بندگى ، وجود نداشت . ساعتى را بدينحال سپرى كرديم سپس از آن مكان خارج گرديديم درحاليكه قلبهايمان ، قدمهايمان را در جا خشك كرده بود و سعىِ آن داشت تا لحظاتى بيش را در آن بارگه بمانيم و روح ما از تجليّات بزرگ اين مكان بيشتر نيرو گيرد . پس از پايين آمدن ما از آن خانه معظم ، خديو به دور كعبه طواف كرده و سپس مقام ابراهيم خليل عليه السلام را زيارت كرد و از آن پس در حالى كه برتوفيق زيارت خانهء كريمش به درگاه پروردگار شكرگزار بود ، به محل اقامتش مراجعت نمود . حضرت و الا روز يكشنبه را به ديدار با انبوه بىشمار مردم از نژادهاى گوناگون سپرى نمود . در شب آن روز خديو ضيافت مجلّلى را ترتيب دادند كه در آن شريف و والاحضرتها ، فرزندان گرامىاش و قائممقامِ والى و درحدود بيست نفر از بزرگان قوم و اشراف و كارمندان عاليرتبه و جناب قاضى و مفتى و بزرگِ حرم و مدير آن و فرمانده نيروهاى سلطنتى و همراهان حضرت و الا حضور داشتند . پس از شام همگى به تالار تشريفات بزرگى منتقل شدند و در آنجا خديو با لطف و مرحمت خويش ، همگان را مورد تفقّد قرارداد .
بعد از نوشيدن قهوه « امين بك افندى » قائممقام والى ، سخنرانى فىالبداههاى را كه
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: انصارى
ص١١٣