مماثله بين نايب و منوب عنه نيز شرط نيست ( 1 ) و جايز است كسى كه تا كنون به حج نرفته و مستطيع نيست براى ديگرى نايب شود . ( 2 ) [ 109 ] م - نايب بايد در عمل قصد نيابت نمايد و منوب عنه را در نيت تعيين كند ( 3 ) و لو اجمالا و شرط نيست اسم او را ذكر كند ، گر چه مستحب است .
[ 110 ] م - ذمه منوب عنه فارغ نمىشود مگر به اين كه نايب ، عمل را صحيحا انجام دهد .
بلى اگر نايب بعد از احرام و دخول حرم بميرد از منوب عنه مجزى است ( 4 ) و در اجراء اين حكم در حج تبرعى اشكال است بلكه در غير حجة الاسلام خالى از اشكال نيست . ( 5 )
شرح
آية الله فاضل : شرط هست ولى اگر حج قبل از جنون بر او مستقر شده عقل شرط نيست و در صورت يأس از بهبودى يا بعد از فوت او بايد از مالش - و لو از ميقات - براى او استنابه كنند .
آية الله بهجت : در غير صبى مميّز مشكل است .
( 1 ) آية الله بهجت : اگر چه نيابت زن از مرد مرجوح است . ( مناسك ، ص 39 ، م 104 ) .
( 2 ) آية الله خوئى ، آية الله تبريزى : بلكه اگر منوب عنه مرد و زنده باشد كه بخاطر عدم تمكن نمىتواند حجة الاسلام را به جاى آورد احتياط لزومى آن است كه مردى را كه تا كنون به حج نرفته ، به نيابت خود به حج بفرستد .
آية الله بهجت : بلى نايب گرفتن صروره مكروه است به خصوص در صورتى كه نايب زن و منوب عنه مرد باشد ، اگر چه با داشتن بعض مرجّحات ديگر از قبيل فقاهت و تقوى و كمالات ديگر جانب رجحان تقويت مىيابد و از مرجوحيّت بيرون مىآيد ( كتاب حج ص 40 ) .
( 3 ) آية الله بهجت : معتبر است در نيابت قصد آن و تعيين منوب عنه با تعدد ، و در صورت اتّحاد كافى است قصد نيابت واجبه مثلا ( كتاب حج ص 39 ) .
( 4 ) آية الله نورى : مجزى است مطلقا .
( 5 ) آية الله خامنه اى : در حكم مذكور فرقى بين حجة الاسلام و غير آن و اقسام نيابت نيست .
آية الله خوئى ، آية الله تبريزى : چنانچه نايب بعد از احرام بميرد كفايت از منوب عنه مىكند هر چند مردنش قبل از دخول حرم باشد بنا بر اظهر ، و در اين مورد فرقى بين حجة الاسلام و غير آن نيست ، و همچنين فرقى نيست بين اين كه نيابت به اجرت باشد يا به تبرع .
آية الله سيستانى : اگر بعد از احرام و قبل از دخول حرم بميرد محل اشكال است و اگر بعد از دخول حرم باشد مجزى است و در اين حكم فرقى بين حجة الاسلام و غير آن نيست ولى در مورد حج تبرعى اشكال است .
آيات عظام گلپايگانى ، بهجت ، صافى : بعد از احرام و پس از دخول حرم كافى است و در اين حكم بين حجة الاسلام و غير آن و بين نيابت به مزد و اجرت و تبرّع فرقى نيست .
آية الله مكارم : فرقى در ميان اقسام حج و نيابت نيست .
آية الله صانعى : ظاهرا اجراى اين حكم است در غير حجّة الإسلام هم .