[ 108 ] م - در منوب عنه امورى شرط است :
1 - اسلام . ( 1 ) 2 - در حج واجب شرط است كه منوب عنه فوت شده باشد يا اگر زنده است حج بر او مستقر شده ( 2 ) و خودش از جهت مرضى كه اميد خوب شدن آن نيست يا از جهت پيرى نتواند به حج برود و در حج استحبابى اين شرط نيست و در منوب عنه بلوغ و عقل شرط نيست ( 3 ) و
شرح
آية الله سيستانى : بنا بر احتياط واجب نمىشود كسى را كه از پيش عجز او از عمل اختيارى معلوم است اجير كرد ، بلكه اكتفا به تبرّع او در نيابت نيز محلّ اشكال است و در مورد عذرهايى كه بعدا عارض مىشود حكم نايب همان حكم منوب عنه است كه در بعضى موارد حج صحيح است و گاهى باطل است و استيجار و نيابت كسى كه در انجام بعضى واجبات حج كه ترك عمدى آنها هم موجب بطلان نيست ، مانند طواف نساء و بيتوته و رمى روز يازده و دوازده اشكال ندارد .
آية الله بهجت : بنا بر احتياط با تمكَّن از استيجار غير معذور ، نمىتوان معذور را اجير نمود ، بلكه اگر چنين شخصى تبرّعا به نيابت ديگرى حج نمود اكتفا كردن به عملش مشكل است [ بلى اگر در به جا آوردن كارهايى كه بر محرم حرام است معذور باشد مثل اين كه مضطرّ به تظليل ( زير سايه رفتن ) باشد اجير گرفتن يا نايب گرفتن چنين شخص عيبى ندارد ] .
( مناسك ، ص 41 ، مسأله 110 ) .
آية الله مكارم : ولى عذرهايى كه در خود حج پيش مىآيد مانعى ندارد .
آية الله تبريزى : نيابت كسى كه از ابتدا مىداند از اتيان به حج اختيارى عاجز است در حج واجب اشكال دارد .
آية الله صافى : نيابت كسى كه از اتيان بعض اعمال عمره و حج معذور است اگر ترك عمدى آن عمل از غير معذور موجب بطلان حج يا عمره نباشند به اين كه ترك آن عمل يا فقط حرمت تكليفى دارد و يا علاوه بر آن موجب كفّاره هم هست ولى ترك آن موجب بطلان عمل عمره يا حج نيست ، اشكال ندارد و حتى اگر مىداند كه اجير بعضى از اعمالى كه ترك آن موجب بطلان حج و عمره نيست عمدا بدون عذر ترك مىكند استيجار او مانعى ندارد و مبرئ ذمّه منوب عنه مىباشد بلى نسبت به استحقاق اجرت اگر موقع عقد اجاره ، مستأجر اطَّلاع از معذور بودن اجير در امور مذكوره نداشته باشد اجير استحقاق اجرت ندارد و لو اين كه عمل او مبرئ ذمّه منوب عنه است .
( 1 ) آية الله فاضل : در منوب عنه اسلام و ايمان شرط است ، پس حج به نيابت كافر و مخالف صحيح نيست .
آية الله بهجت : نيابت از كافر به احتمال حصول تخفيف عذاب محلّ تأمّل است . ( مناسك ، مسأله 106 ) .
( 2 ) آية الله بهجت : به مسأله 52 مراجعه شود .
تفصيل اين مسأله در ذيل مسأله 23 گذشت .
( 3 ) آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : در نيابت از مجنون اشكال است مگر آن كه به قصد رجاء آورده شود .
آية الله مكارم : نيابت از بچه و ديوانه اى كه حج بر او مستقر نشده خالى از اشكال نيست .