استطاعت افتاده ( 1 ) و حج بر او واجب نيست ولى براى دخول مكه بايد محرم شود و با انجام اعمال عمرهء مفرده و لو اضطرارى آن از احرام خارج مىشود ، و چنانچه سال اول استطاعت او نباشد و حج بر او مستقر شده اگر مأيوس از خوب شدن باشد بايد نايب بگيرد كه برايش عمره و حج تمتع انجام دهد و خودش براى دخول مكه محرم شود و عمرهء مفرده به طورى كه ذكر شد به جا آورد ، و چنانچه براى اين شخص انجام اعمال حج تمتع ممكن باشد و لو به نحو اضطرار و انجام اضطرارى اعمال ، لازم است محرم شود و هر مقدار از اعمال را كه مىتواند و لو با كمك گرفتن از ديگرى انجام دهد ، و هر مقدار را كه نمىتواند ، نايب بگيرد ولى در وقوفين ، گرفتن نايب كافى نيست .
[ 61 ] س - كسى كه احتمال مىدهد حجى كه در سالهاى قبل انجام داده صحيح نبوده يا مستطيع نبوده است و فعلا شرايط استطاعت را دارد و بخواهد احتياط كند ، حج را به چه نيتى به جا آورد ؟
ج - مىتواند قصد ما فى الذمه يعنى قصد امتثال مطلق امر متوجه به او را كند ( 2 ) و مىتواند قصد حجة الاسلام احتياطا نمايد .
[ 62 ] س - شخصى كه حج واجب خود را انجام داده است آيا مىتواند آن را به قصد ما فى الذمه اعاده كند ؟
ج - مانع ندارد ( 3 ) ولى اعادهء حج كفايت از اجزاء ( 4 ) - در صورت صحت حج سابق و بطلان
شرح
آية الله خوئى ، آية الله تبريزى : اگر توانائى مباشرت اعمال حج را ندارد و لو به اين كه براى بعض اعمال نايب بگيرد از استطاعت افتاده است . ولى اگر ثروتمند است و ديگر هيچ گاه توانائى مباشرت اعمال حج را ندارد و يا مشقّت دارد ، ( آية الله تبريزى : بنا بر احتياط ) بايد براى حج نايب بگيرد .
آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : و قدرت بر نائب گرفتن هم ندارد .
( 1 ) آية الله سيستانى : اگر توانايى مباشرت اعمال حج را ندارد و نايب هم نمىتواند بگيرد از استطاعت افتاده است ولى اگر تمكَّن مالى دارد و توانايى مباشرت اعمال حج را ندارد يا دشوار و با مشقّت است و اميد به بهبودى ندارد بايد نايب بگيرد .
( مناسك ، مسأله 63 ) .
آية الله خوئى : . . ولى اگر دارا و ثروتمند است و اميد به بهبودى ندارد يا حج بر او حرجى است بايد نايب بگيرد .
( 2 ) آية الله تبريزى ، آية الله بهجت : در اين مسأله و مسألهء بعد قصد امتثال امر فعلى را بنمايد .
آية الله غروى : يا قصد امر واقعى را نمايد .
( 3 ) آية الله مكارم : اگر حج خود را به طور صحيح انجام داده وجهى براى اعاده آن نيست .
آية الله نورى : مانع ندارد مطلقا .
آية الله تبريزى : وجوب نايب گرفتن مانند وجوب حج فورى است .
( 4 ) آية الله غروى : قصد ما فى الذمه در اين فرص درست نيست چون احتمال فراغ ذمه را دارد و احراز نكرده است كه