آن كه ( 1 ) فروش به اين نحو موجب حرج و مشقت براى او شود .
[ 28 ] م - كسانى كه كتب زياد دارند و محل احتياج آنها نيست ( 2 ) و اگر زائد را بفروشند به قدر مئونه حج مىشود و ساير شرايط را نيز دارا باشند واجب است به حج بروند ، بلكه اگر از كتب موقوفه ( 3 ) رفع احتياج مىشود ( 4 ) و كتاب ملكى به قدر حج هست واجب است حج بروند به شرط آن كه كتابهاى موقوفه در معرض زوال نباشد . ( 5 ) [ 29 ] م - اگر شك كند كه مالى كه دارد به اندازهء استطاعت هست يا نه ، احتياط واجب آن است كه تحقيق كند ، ( 6 ) و فرقى نيست در وجوب تحقيق ، ميان آن كه مقدار مال خود يا مقدار
شرح
آية الله بهجت : اگر حرجى يا ضررى نباشد ( كتاب حج ص 8 ) .
آية الله سيستانى : مگر اين كه اجحاف بر او باشد . ( مناسك عربى ، مسأله 21 ) .
آية الله تبريزى : اگر بخواهد حج نمايد بايد آن را به مقدار زيادى كمتر از قيمت بفروشد فروشش واجب نيست . ( مناسك ، مسأله 21 ) .
( 1 ) آية الله گلپايگانى ، آية الله صافى : اجحاف و ضرر بحدّى باشد كه عرفا بگويند مستطيع نيست .
آية الله مكارم : به طورى كه در عرف بگويند مستطيع نيست .
آية الله غروى : يا موجب ضررى باشد كه بيشتر از متعارف است .
( 2 ) آية الله اراكى : و معرض احتياج هم نيست .
آية الله بهجت : به حاشيه مسأله 16 مراجعه شود .
آية الله خوئى : اگر با فروش آنها به حرج نمىافتد ، حج واجب است . ( مناسك ، مسأله 22 ) .
( 3 ) آية الله اراكى ، آية الله نورى : كه در پيش او است .
( 4 ) آية الله مكارم : به طورى كه هر ساعت نياز داشته باشد ، بدون زحمت در اختيار او قرار بگيرد .
آية الله سيستانى : و استفاده از آنها بر او حرجى نباشد . ( مناسك عربى ، مسأله 24 ) .
آيات عظام نورى ، اراكى ، فاضل : و منافات با شأن او نداشته باشد و موجب حرج بر او نباشد .
( 5 ) آية الله غروى : و مناسب شأنش بوده باشد و در اين صورت فرق نمىكند بين اين كه كتب موقوفه يا دار موقوفه در دستش باشد و بين اين كه در دستش نباشد ولى متمكَّن باشد از تحصيل آن .
( 6 ) آيات عظام خوئى ، تبريزى ، بهجت : لازم نيست فحص و تحقيق كند هر چند احوط است .
آية الله بهجت اضافه اى دارد مگر اين كه عسر و حرج باشد . ( مناسك ، مسأله 34 ) .
آية الله غروى : با شك در استطاعت حج واجب نمىشود و فحص در شبهات موضوعيه لزومى ندارد و وجوب احتياط يعنى فحص مبنى بر احتياط است .