نمايد ضرر دار يا نه ودر فوائت كه شخص قضا مىنمايد هميشه نماز ظهر را باخفات قضا مىنمايد باعتقاد
وجوب ان غافل از اين كه من جمله ظهر روز جمعه استه واخفات واجب نيست چه صورت داد
( جواب ) در هر دو مسألة عمل صحيح است واعتقاد مذكور چون از روى غفلت است ضرر ندارد
( سؤال 22 ) شخص ذمه اش از بابت مظالم يا سائر وجوه بريه مشغولست از جهت استخلاص از ان مالي
كه قيمت ان يك تومان است مثلا بشخص فقيرى صلح مىكند يا ميفرشد بهزار تومان مثلا كه مديون أو
بشود تا ذمه أو را فارغ نمايد يا آنكه مبلغى بمستحق مىدهد برجاء اين كه باو رد نمايد وبطور دست
گرداني باو مىدهد واو رد مىكند تا أداء ما في الذمة بشود صحيح است يا نه ( جواب ) اين حيله ثمر
ندارد وتضييع مال فقر است بلى اگر شخصي مشغول الذمة فقير باشد ونتواند بغير از اين نحو استخلاص
خود نمايد ومايوس باشد از اين كه بعد از اين هم بتواند وان شخص فقير هم طيب نفس داشته باشد كه
قربة إلى الله ذمه أو را فارغ كند وأين داعي شود بر قبول كردن مال يكتومانى بعوض هزار
تومان يا گرفتن ورد كردن خوب است وانش برء ذمه حاصل مىشود ( سؤال 23 ) در بعضي از بلدان
در مقابر ومزار امام زاده ها يا منازل مسافرين اشجارى هست براي سايه يا زينت كه معلوم
نيست مالك انها بعضي از انها را غرس نموده اند بعضي را حيازت نموده اند تا بزرگ شده واينها
در وقتي كه خشكيد در معرض ضياع است جايز است براي هر كس تصرف در انها وأيا از قبيل
مجهول المالك است يا أوقاف ( جواب ) اگر احتمال مباح هم مىرود باين كه خود روييده باشد
يا آنكه كسى از درخت مباحي قلم انها را گرفته بدون قصد تملك در ان مكان غرس كرده است
تصرف هر كسى جايز است واگر معلوم است كه مالكي داشته اند ظاهر اين است كه حكم مجهول
المالك را دارد نه وقف چون وقفيت محتاج به ثبوت است وبا شك مدفوع بأصل است وظهور در
وقفيت بحديكه بشود اعتماد كرد مشكل است وشايد مقامات مختلف باشد والله العالم ( سوال 24 )
بناهائيكه مردم حسبة لله تعالى مىكنند مثل تكايا وكاروانسراها وپل ومشاهد وامام زاده ها وتعميرات
انها وهكذا تعميرات عتبات عاليات اينها از قبيل وقف معاطاتي است يا مجهول المالك اگر معلوم
نباشد ومال مالك معلوم اگر معلوم باشد يا عنوان ديگر بر هر تقدير خراب كردن انها براي آنكه بناى
بهتر بشود جايز است يا نه وأسباب وآلات در وقت خرابي كه معطل مىماند در چه مصرف بايد صرف
غاية القصوى در ترجمه عروة الوثقى ( فارسي ) — صفحة 311
مساهمون: الشيخ عباس القمي
ص٣١١