شرط يابخيار تخلف بعض شروطيكه بر يكى از طرفين قرار داده باشند وهم چنين باطل مىشود بخارج
شدن زمين از قابليت انتفاع بسبب بي آبى يا بغرق شدن آن وأمثال آن وبموت يكى از طرفين باطل نمىشود
بلكه اگر بميرد وارث أو بجايش مىباشد بلى اگر بر عامل شرط مباشرك عمل شده باشد وبميرد باطل
مىشود خواه پيش از درامدن ثمره بميرد خواه بعد از آن ومزارعه معاطاتى لازم نمىشود مگر بتصرف
عامل واما مزارعه اذنيه پس رجوع از آن هر وقت باشد جايز است بلى در صورتيكه بذر از عامل
باشد وبعد از زراعت كردن أو مالك رجوع كند ممكن است بگوئيم كه بايد زراعت را باقي گذارد
تا وقت رسيدن حاصل آن وتمام حاصل ملك عامل است وأجرت المثل زمين را بايد بمالك دهد
( مسألة 4 ) اگر زمينى عارية كند براي مزارعه دادن وعقد آن را جارى كند لازم مىشود ولكن
عارية دهنده مىتواند رجوع كند از اعاده ومستحق أجرة المثل زمين است بر عارية كننده وهم چنين
است اگر عارية كند براي اجاره دادن واجاره دهد بنابر أقوى
( مسألة 5 ) اگر در ضمن العقد يكى
از طرفين بر ديگرى شرط كند چيزى را بر ذمه أو يا عين خارجي كه علاوة از حصه حاصل باو بدهد
صحيح است وبايد وفا كند هر چند حاصل زمين سالم نماند بلكه أقوى آن است كه مىتوان قدر معين
از حاصل را براي يكى از آنها استثناء كنند در صورتيكه بدانند كه مقدار ديگر براي قسمت باقي مىماند
پس اشاعه تمام حاصل ميان آنها در مزارعه معتبر نيست بنابر أقوى چنانكه جايز است مقدار بذر را
براي صاحبش استثناء كنند يا مقدار خراج سلطان يا مصارف تعمير زمين را استثناء كنند از حاصل
وتتمه را قسمت كنند وأيا وفاء باين شروط مشروط بسلامت حاصل است نظير استثناء أرطال در بيع
ثمار يا نه دو وجه است
( مسألة 6 ) اگر مدت زراعت باندازه معين كنند كه عادة حاصل آن مىرسد
ومدت گذشت وزراعت هنوز نرسيده ظاهر آن است كه مالك مىتواند امر كند بإزالة زراعت بدون
أرش يا آنكه باقي گذارد واز عامل مطالبه أجرة المثل زمين كند با رضاى عامل ببقاء ودادن اجرت
وواجب نباشد بر مالك باقي گذاردن زراعت تا برسد بدون اجرت واگر بخواهد ازاله كند أرش آن
بر أو واجب نباشد خواه بتقصير زارع رسيدن زراعت عقب افتاده باشد مثل آنكه در أب دادن
مسامحه كرده باشد يا از جانب خدا باشد مثل آنكه هوا تغيير كند بلى اگر بر مالك شرط كرده باشد
كه بر فرض نرسيدن حاصل تا آنوقت باقي گذارد تا برسد بدون اجرت يا با اجرت دور نيست صحت