و آنجا كه امروز مسجد جامع ماخ است [ 1 ] صحرائى بوده است بر لب رود و درختان بسيار چنان كه در سايهء درختان بازار بودى ، و آن پادشاه بدين [ 2 ] بازار آمدى و بر تخت نشستى بدين [ 3 ] موضع كه امروز مسجد ماخ است ، تا مردمان رغبت كردندى به خريدن بت . و هر كس خويشتن را [ 4 ] بتى خريدى و به خانه بردى . باز اين [ 5 ] موضع آتش خانه شدى [ 6 ] و در روز بازار [ 7 ] چون مردم « جمع شدندى همه به آتشخانه [ 8 ] اندر آمدندى ، و آتش پرستندى . و آن آتشخانه [ 9 ] » تا به وقت اسلام به جاى [ 10 ] بود . چون مسلمانان [ 11 ] قوت گرفتند ، آن مسجد را بر آن موضع بنا كردند ، و امروز از مسجدهاى معتبر بخارا است .
ذكر اسامى بخارا
احمد بن محمد ( بن ) نصر [ 12 ] گويد كه نامهاى بخارا بسيار است و در كتاب خويش نيمجكت [ 13 ] آورده است . و باز در جاى [ 14 ] ديگر ديدم بومسكت [ 15 ] آورده است . و به جاى ديگر به تازى نبشته [ 16 ] است مدينة الصفريه يعنى شارستان روئين [ 17 ] . و به جاى ديگر به تازى مدينة التجار يعنى شهر بازرگانان .
و نام بخارا از آن همه [ 18 ] معروفتر است . و هيچ شهرى خراسان را [ 19 ] چندين نام نيست و به حديثى نام بخارا فاخره آمده است .
هامش
[ 1 ] - م ، ب : مسجدى جامع - ب : مسجدى ماخست
[ 2 ] - د : به اين
[ 3 ] - د ، م :
و بدين
[ 4 ] - د ، ت ، خ : از براى خويشتن
[ 5 ] - م : و باز اين
[ 6 ] - م ، د ، ب : شد
[ 7 ] - ش ، م ، ب : و روز بازار
[ 8 ] - ب : به آتش
[ 9 ] - د ، ت ، خ : جمع شدندى بت خريدندى و به خانه رفتندى و اين آتشخانه - م ، ب : و باز بيرون آمدندى و بت خريدندى و بتخانه رفتندى و اين آتشخانه
[ 10 ] - ب : برجاى
[ 11 ] - ب : مسلمان
[ 12 ] - د ، م ، ب : محمد نصر
[ 13 ] - د ، خ :
لمجكت
[ 14 ] - خ : و از جاى
[ 15 ] - م ، ب ، خ : برمسكت
[ 16 ] - خ : و باز جاى بتازى نوشته
[ 17 ] - د : روينى
[ 18 ] - خ : از همه
[ 19 ] - د ، خ : و هيچ شهر خراسان را - م ، ب : و هيچ شهرى خراسان را