ص 127 س 9 زرماز : اين كلمه كه نام محلى از نواحى سمرقند است ، در نسخ تاريخ نرشخى و كتب تاريخ و جغرافى به صورتهاى زرمان و زرماز و رزمان و رازمار آمده است . و سمعانى و ياقوت هم دو سه صورت آن را در انساب و معجم ياد كرده و محل آن را در هفت فرسنگى سمرقند ذكر نمودهاند ، و ليكن از گفتهء آنها معلوم نمىشود كه زرماز و زرمان و رزماز همه نام يك محل است يا هر يك اسم محل جداگانه است كه نزديك يك ديگراند . از اين رو وجه صحيح آن روشن نيست .
سمعانى گويد رزماز ( به فتح را و سكون زا و در آخر زاء ديگر ) دهى از دهات سغد است ، در هفت فرسنگى سمرقند ، بين اشتيخن و كشانيه ( 6 / 113 ) .
و در كلمهء زرمان هم گويد : ( به فتح زاء و سكون راء بىنقطه و در آخر نون ) از قراى سغد ( اللباب - سمرقند ) در هفت فرسنگى سمرقند است ( 6 / 288 ) .
ياقوت هم گفتهء سمعانى را در رزماز بعينه نقل كرده و نام يكى از بزرگان و علماء آنجا را به نام ابو بكر محمد بن جعفر بن جابر بن فرقان رزمازى سغدى دهقان كه در سال 379 درگذشته آورده است ( 2 / 776 ) .
و همچنين در زرمان پس از ذكر گفتهء سمعانى گويد : منسوب به آن ابو بكر محمد بن موسى زرمانى است ( 2 / 925 ) .
سمعانى از رزمان يادى نكرده و در انساب نياورده ولى ياقوت رزمان را هم در معجم آورده و گويد : رزمان ( به فتح اول و سكون دوم و آخر آن نون ) عمرانى رزمان و رزماز را ذكر كرده و گفته است رزماز محل آن در شش فرسنگى سمرقند است ( 2 / 776 ) در استخرى اين كلمه به صورت رزمان آمده است و در باب مسافات
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 313
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص٣١٣