زمخشرى نيز در كتاب ربيع الابرار حديثى بدين صورت براى تسميه بخارا به فاخره نقل كرده است :
« فى الحديث ان جبرئيل صلوات الله عليه و سلامه ذكر مدينة يقال لها فاخرة ، و هى بالفارسية بخارى . فقال له رسول الله صلى الله عليه و سلم لم سميت فاخرة ؟ قال لانها تفخر على المدائن يوم القيامة بكثرة الشهداء . ثم قال اللهم بارك فى فاخرة و طهر قلوبهم بالتقوى ، و اجعلهم رحماء على امتى . فيقال ليس احد ارحم على الغرباء منهم » جملهء « اللهم بارك فى فاخرة » عينا در متن نرشخى ذكر شده است .
در كتاب آثار البلاد قزوينى حديث ديگرى به مضمون زير دربارهء بخارا و سمرقند آورده شده است :
حذيفة بن يمان از رسول الله عليه السلام روايت كند كه فرمود :
« به زودى شهرى كه آن طرف نهر كه جيحونش نامند به دست مسلمانان گشاده خواهد شد ، و نام آن شهر بخاراست . اين شهر برحمت و مهربانى پروردگار پوشيده شده ، و به فرشتگان احاطه گرديده ، و اهل آن منصور باشند . كسانى كه در آن شهر به خواب روند ثواب و اجر كسانى را بيابند كه در راه خدا شمشير كشند .
و بعد از بخارا شهر ديگريست كه آن را سمرقند خوانند ، چشمهاى از چشمه هاى بهشت است ، و گورى از گورهاى پيمبران آنجاست ، و آنجا بوستانى است از بوستانهاى جنت ، مرده هاى آنجا در روز قيامت با شهدا حشر گردند .
( ياقوت ج 3 ص 832 و آثار البلاد ص 510 و ربيع الابرار نسخهء خطى كتابخانهء آستان قدس رضوى ) .
جوينى در تاريخ جهانگشاى حديث حذيفه را از معجم ياقوت نقل
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 202
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص٢٠٢