گفته شد صورت صحيح آنست . نوشتهء بعضى از جغرافى دانان با گفتهء نرشخى كه نموجكث را نام ديگرى از بخارا داند موافقت دارد . چنان كه ابن حوقل و اصطخرى نوشتهاند : « و بخارا و اسمها بومجكث ( ؟ ) » ( 398 ) و ( 305 ) و جوينى در جهان گشا گويد : در وقت وضع نام شهر بمجكث بوده است ( 1 / 76 ) و ليكن طبرى و ياقوت آن را از جملهء اعمال بخارا دانند ، عبارت تاريخ طبرى اين است : ( ثم عبر من زم الى بخارا فالى بومجكث و هى من بخارا ) و ياقوت ( 1 / 737 ) گويد : بمجكث از قراى بخارا است ، و بعد از اصطخرى چنين نقل كند كه او در يك جا گويد « بخارا نامش بومجكث است » و در جاى ديگر گويد : اما بومجكث در جانب چپ رونده به طواويس در چهار فرسنگى بخارا و در نيم فرسنگى راه واقع است . و واوى پس از با افزوده است . و گفته اش درباره بمجكث مختلف است ، در يك جا آن را نام بخارا گفته ، و در جاى ديگر نام موضعى در چهار فرسنگى بخارا دانسته است .
فراى گويد ( ترجمهء بخارا ص 24 ) از مطالعهء نقشه هاى اسلامى دوران قرون وسطى چنين بر مىآيد كه بمجكث به ارگ اطلاق مىشده ، و كانال يا نهرى آن را از جايگاه ماخ كه بعدها مغاك عطار ناميده شده . جدا مىكرده است . بنابر اين بخارا ( يعنى مساكنى كه در اطراف معبد ماخ بوده ) با بمجكث فرق داشته ، و آن دو بعدها يكى شده است .
ص 30 س 15 فاخره : ياقوت در كتاب معجم البلدان گويد :
« فاخره بعد از الف خاء معجمه است ، و معناى فاخره معلوم است .
و بخارا كه در ما وراء النهر واقع است فاخره ناميده مىشود . و در بعضى از اخبار چنين روايت شده است كه ايوب پيغمبر بدانجا رفت و براى بخارا دعاى خير كرد ، اين دعا سبب شد كه بخارا بر ديگر شهرها فخر كند . بدين جهت فاخره ناميده شد .
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 201
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص٢٠١