مرد مجوسى مىداند كه پس از اسلام خانه اش را مسجد كرد . و بازار و محله هم به او نسبت داده شد . ولى بنا به گفتهء ابو الحسن نيشابورى در كتاب خزاين العلوم كه در تاريخ بخارا از آن نقل شده : ماخ نام پادشاه بخاراست كه بتپرست بوده ، و بازارى كه در آن بت مىفروختند نيز ماخ نام داشته ، و بعد آن را آتش خانه و معبد كردند ، سپس مسلمانان آن را به مسجد بدل كردند .
ابن حوقل در جائى كه دروازه هاى هفتگانهء بخارا را مىشمارد محل ماخ را بعد از دروازهء قنطره حسان معين مىكند .
فراى در يادداشتهاى خود مىنويسد دو مسجد ماگك Magak در بخارا وجود داشته است : يكى در بازار عطارها ، و ديگر در كورپى kupi ( رجوع شود به كتاب بارتولد صفحات 15 - 16 كه سعى مىكند كه محل مسجد ماخ را معين مىكند ) ماگك عطار در سال 1935 م حفارى شده است ، و تاريخ آن از زمان قرن نهم ميلادى است .
( لغت فرس اسدى ص 78 سمعانى a 499 و اللباب 3 / 78 ابن حوقل ص 399 يادداشتهاى قزوينى ج 7 ص 25 و فراى و ياقوت 4 / 380 )
ص 30 س 11 نيمجكت : تمام نسخه هاى تاريخ بخارا چنين است ، و در بعضى از كتب جغرافيا نومجكث و نموجكث آمده ، كه ظاهرا تلفظهاى صحيح اين اسم باشد .
و در بعضى ديگر از كتابهاى تاريخ و جغرافى به صورت بومجكث نوشته شده ، و نون به باء موحده تبديل يافته . و گاه هم جيم به شين بدل و بومشكث شده است .
در طبرى ج 8 صفحات 1189 و 1194 و 1195 نومشكث ، و در ابن اثير چاپ اروپا ( 396 ) و اصطخرى ( 305 و 315 ) و ابن حوقل ( 398 ) و حاشيهء b مقدسى ( 267 ) و ياقوت ( 7371 ) همه بومجكث با « باء » است ولى در مواضع ديگر چون متن مقدسى و حاشيهء اصطخرى نموجكث است كه
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 200
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص٢٠٠