و كليهء جغرافى نويسان عرب و مورخان اسلامى از قبيل طبرى و ابن اثير همه آن را طواويس ضبط كردهاند كه مطابق قاعده و تصريح لغويين در جمع طاوس است . فيروز آبادى و جمعى ديگر از صاحبان لغت پس از ياد معانى طاوس ( پرندهاى است در بلاد عجم ، يا هند - مرد خوب روى به لغت اهل شام - سيم و نقره به لغت يمن - و زمين سبز كه در آن هر گونه گل باشد ) نوشتهاند ، طواويس نام دهى است به بخارا .
ياقوت هم در معجم البلدان گويد : طواويس جمع طاوس است ، و بعد از ذكر معانى طاوس گويد : طواويس اسم ناحيهاى است از اعمال بخارا كه بين بخارا و سمرقند واقع است .
و طواويس شهرى است با بوستانهاى فراوان و آبهاى روان و بسيارى نعمت و آن را قهندز و مسجد جامع است ، و اين شهر در داخل ديوار بخارا واقع است .
ياقوت در جاى ديگر كه نامى از اين شهر آورده گويد : اسم طواويس بومجكث است . ( 1 / 518 ) ابن خرداذبه و استخرى و ابن حوقل كه نام شهرهاى بخارا را نوشتهاند . طواويس را در جملهء شهرهايى كه در درون ديوار بخارا است ذكر كردهاند .
در كتاب حدود العالم آمده كه طواويس شهركى است از بخارا بر سر حد سغد ، و اندر وى هر سالى يك روز بازار است كه خلق بسيار اندر وى گرد آيند .
مقدسى و استخرى نيز به اين بازار اشاره كرده و گفتهاند : اين شهر را بازار و مجمعى است كه مردم از اقطار ما وراء النهر در وقت معينى از سال براى ديدن بازار و خريد و فروش گردآيند ، و كرباس بسيار در آنجا حاصل شود ،
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 180
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص١٨٠